Yangın Algılama ve Uyarı Sistemi Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Yangın algılama kontrolü nedir?

Yangın algılama ve uyarı sistemi; dedektörler (duman, ısı, alev), yangın ihbar butonları, sesli ve görsel uyarı cihazları (siren, flaşör), yangın alarm paneli ve bunları birbirine bağlayan çevrim (loop) hatlarından oluşur. Periyodik kontrol; bu zincirin uçtan uca çalıştığının (algılama → panel → uyarı → senaryo çıkışları) sahada test edilerek belgelenmesidir.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Yasal dayanak ve standartlar

Periyot: azami 1 yıl

Yangın algılama ve uyarı sistemi İEKY EK-III'ün tesisatlar grubundadır; md. 2.3.1 ve Tablo-3 uyarınca ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe azami kontrol aralığı 1 yıldır — bu bir üst sınırdır, kapsamlı tadilat veya sistem genişletmesi sonrası beklenmeden tekrarlanır. Periyodik kontrolü bakımla karıştırmayın: ZPKK04'ün 5 numaralı kriteri düzenli bakımı ve kayıtlarını ayrıca arar (BYKHY md. 84); bakım sözleşmesi kontrol yükümlülüğünü kaldırmaz.

Kim yapabilir?

Bu kontrol elektrik tesisatı grubuna girer: elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar (elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri) yapabilir. İEKY EK-III md. 2.3.2, "1 kV ve daha düşük gerilime sahip tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemleri" diyerek bu sistemleri ayrıca ve açıkça sayar; dolayısıyla elektronik mühendisleri de yetkilidir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması zorunludur.

Adım adım kontrol

1. Doküman incelemesi: Sistem projesi/yerleşim haritası, dedektör-buton adresleme listesi, sistem kütüğü ve bakım-servis kayıtları istenir; panel üzerindeki arıza/devre dışı kayıtları okunur.
2. Panel kontrolü: Ana ve tekrarlayıcı panellerin yerleşimi (sürekli izlenebilirlik), ekran-tuş-LED işlevleri, çevrim kısa devre/açık devre arıza izleme, ana besleme ve akü (kapasite, gerilim, şarj akımı, fiziki durum) doğrulanır.
3. Algılama testi: ZPKK04 gereği sistemdeki tüm dedektörler örnekleme yapılmaksızın tek tek test edilir: duman dedektörleri test spreyiyle, ısı dedektörleri ısı üreten test cihazıyla tetiklenir; panelde doğru adres ve bölge bilgisinin düştüğü, dedektörün ortam koşuluna uygun tipte olduğu (mutfakta ısı, ofiste duman vb.) kontrol edilir.
4. Buton ve uyarı testi: Yangın ihbar butonlarının ve sirenlerin tamamı tek tek tetiklenir; sirenlerin binanın her noktasında duyulabilirliği, görsel uyarıların (flaşör) çalışması ve varsa acil anons sistemi doğrulanır.
5. Senaryo çıkışları: Asansörlerin yangın modu davranışı, yangın kapısı elektromanyetik tutucularının bırakması, havalandırma/duman egzoz ve gaz kesme senaryolarının panel sinyalleriyle tetiklendiği kontrol edilir.
6. Raporlama: Bulgular ZPKR04 madde sırasıyla işaretlenir; kusurlar derecesiyle yazılır, sonuç-kanaat bölümü doldurulur. ZPKK04 gereği kontrol raporu her yangın kontrol paneli bölgesi için ayrı düzenlenir.

Kapsam algılama ve uyarıyla sınırlı değildir: ZPKK04 acil durum aydınlatma ve yönlendirme ekipmanlarını da kapsar ve ZPKR04'ün 5.1 bölümünde bunun kendi alt başlığı vardır. Ayrıntı için acil aydınlatma periyodik kontrolü rehberine bakın.

Sistemin bileşenleri ve her bileşende ne aranır?

Yangın alarm paneli zincirin beynidir: adresli sistemlerde her cihazı tek tek, konvansiyonel sistemlerde bölge bazında izler. ZPKR04'ün 2.1 bölümü panelin markasını, modelini, seri numarasını, çalışma gerilimini ve bulunduğu yeri ayrı ayrı sorar. Sahadaki ilk soru ise panelin sürekli izlenebilir bir konumda olup olmadığıdır — kilitli bir odaya ya da kimsenin geçmediği bir depoya konmuş panel, alarmı kimseye duyuramaz. Ekran, tuş takımı ve gösterge LED'lerinin işlevi tek tek denenir; varsa tekrarlayıcı panelin yerleşimi de aynı ölçütle değerlendirilir. Panelde biriken arıza ve devre dışı kayıtları okunur: aylardır kapatılmamış bir arıza kaydı, sistemin fiilen çalışmadığının en açık işaretidir.

Panel besleme aküsü şebeke kesildiğinde sistemi ayakta tutan tek kaynaktır ve kriter onu kapasitesi, gerilimi ve fiziki durumuyla birlikte sorar. Gövdede şişme, terminallerde akma ve korozyon izi aranır; gerilim panelde akü test butonu varsa onunla, yoksa multimetreyle ölçülür. Bu madde sıradan bir kontrol kalemi değildir: ZPKR04'ün ağır kusur tanımında akü geriliminin düşük olması açıkça sayılır.

Çevrim (loop) hattı panelden çıkıp uç cihazları dolaşan ve panele geri dönen kapalı hattır. Burada üç şey birlikte doğrulanır: çevrimde kısa devre ve açık devre korumasının bulunması, yangın alarm ve uyarı kablosunun uygun tipte olması ve güvenlik devresinin ayrılması — yani zayıf akım (Bant-I) kablolarının kuvvetli akımdan (Bant-II) ayrı kablo yolundan çekilmesi ya da aralarına separatör konması. Aynı kanaldan separatörsüz geçirilmiş bir alarm kablosu, sistem bugün çalışıyor olsa bile uygunsuzluktur.

Dedektörlerde testin kendisi kadar tip seçimi de değerlendirilir; kriterin sorusu dedektörlerin "çalışma ortamına uyumu ve yeterli olması"dır. Buharlı bir mutfağa ya da egzoz gazının bulunduğu bir otoparka konmuş duman dedektörü, cihaz sağlam olsa bile yanlış tip seçimidir — bu mahallerde ısı dedektörü aranır. Her tetiklemede panelde doğru adres ve bölge bilgisinin düştüğü ayrıca doğrulanır: dedektör çalışıp da panelde başka bir bölge adı görünüyorsa yangın anında ekipler yanlış kata çıkar.

Asma tavan ve yükseltilmiş döşeme içinde kalan dedektörler kendi başına bir kontrol maddesidir. Bu gizli hacimlerdeki bir dedektörün uyarı lambası dışarıdan görülemez; ZPKR04, uyarının görülebilmesi için asma tavanın görünen yüzüne paralel ihbar lambası konmasını arar. Lamba yoksa madde uygun işaretlenemez — üstelik bu, sonradan yapılan tavan ve döşeme tadilatlarında en sık atlanan kalemdir.

Yangın ihbar butonlarının testi butonun kendi üzerinden yapılır; ayrıca butonun önünün dolap, raf ya da sonradan yapılan bir bölmeyle kapatılmamış ve erişilebilir durumda olması değerlendirilir. Siren ve flaşörlerde ise kriter tek tek çalışmayı değil, yerleşimin yeterliliğini de sorar: sesin binanın her noktasında — kapılar kapalıyken de — duyulabildiği ve ışıklı uyarının görülebildiği doğrulanır, ses seviyesi ölçülür.

Komşu iki tesisat bu raporun kapsamı dışındadır: taşınabilir söndürme cihazları yangın söndürme cihazı raporunun, su deposundan yağmurlama başlığına uzanan sulu söndürme zinciri ise yangın mekanik tesisatı raporunun konusudur.

ZPKR04 kontrol formunun bölüm yapısı

ZPKR04 Bakanlık yayınıdır; bölüm başlıkları ve sıraları herkeste aynıdır — dokuz bölüm:

1. Firma bilgileri — rapor numarası, kontrol adresi, İSG-KATİP sözleşme kimliği, kontrolün başlangıç ve bitiş tarih-saati, SGK sicil numarası, sonraki kontrol tarihi.
2. Tesis bilgileri — 2.1 sistem detayı (algılama otomatik/manuel, çalışma tipi adresli/konvansiyonel, proje onay kurumu ile onay tarih ve sayısı, panel marka-model-seri ve yeri); 2.2 bina bilgileri (kullanma sınıfı, tehlike sınıfı ve kategorisi, kullanım alanı, kat sayısı, yapı yüksekliği, önceki kontrol etiketi).
3. Test değerleri ve 4. ölçüm aletleri — her cihazın adı, seri numarası, kalibrasyon tarihi, geçerlilik tarihi ve sertifika numarası.
4. Tespit ve değerlendirmeler — 5.1 gözle muayene ve belge kontrolleri dört alt başlıkta toplanır: ön kontroller · algılama ve uyarı sistemi ve tesisatı · acil durum aydınlatma ve yönlendirme · yangın anında diğer mekanik, elektrik ve elektronik sistemlerle entegrasyon. 5.2 ise cihaz cihaz doldurulan test tablosudur.
5. Kusur açıklamaları (ve uygunsuzluk fotoğrafları), 7. notlar, 8. sonuç ve kanaat, 9. yetkili kişi bilgileri ve onay.

Formun kalbi 5.2 tablosudur: satırlar ekipman gruplarıdır, kolonlar tanım/kod, bölüm adı, ekipman adı ve adedi ile "Değerlendirme" başlığı altında projede gösterilen yerde mi · erişim · montaj · test · sesli uyarı · ışıklı uyarı · adresleme sütunlarıdır.

"Örnekleme yapılmaksızın": en çok yanlış bilinen kural

Sahada en sık duyulan cümle "dedektörlerden örnekleme aldık"tır; ZPKK04 bunu kapatır. Kriter dokümanının notlarına göre yangın algılama, uyarı, acil aydınlatma ve yönlendirme sisteminde bulunan bütün ekipmanların (tüm dedektörler, tüm butonlar, …) örnekleme yapılmaksızın kontrol ve teste tabi tutulması ve sonuçlarının raporda belirtilmesi gerekir.

30 numaralı "Testler" kriteri de aynı yöne bakar: hangi çevrimde hangi ekipmandan kaçar adet varsa hepsinin testi yapılır ve projedeki kodu belirtilerek rapor formatındaki tabloya işlenir. Yani 5.2 tablosu tesisin ekipman envanterinin aynasıdır.

Hangi ekipman, hangi cihazla test edilir?

ZPKK04 ve ZPKR04'ün açıklamalar metni test yöntemini ekipman bazında tarif eder:

ZPKK04'ün hazırlık maddesi bir noktayı daha netleştirir: panelin çalışma sistemini bilen deneyimli personel tesiste yoksa bakım firmasından bir personelin testlerde bulunması işverenden talep edilir; periyodik kontrol bakım firması eşliğinde yapılmalıdır.

Sınır değerler ve sayısal ölçütler

Bu kontrolde "ölçüp geçtim" denecek tek bir sayı yoktur; ölçütlerin çoğu BYKHY maddelerine ve onaylı projeye bağlıdır. Sayısal olanlar şunlardır:

Akü gerilimi, ses seviyesi ve aydınlık seviyesi için ZPKK04 tek bir eşik sayısı vermez: ölçüm yapılır ve sonuç üreticinin beyan ettiği değere ve onaylı projeye göre değerlendirilir.

Öne çıkan kontrol maddeleri (ZPKK04'ten seçme)

• Yangın alarm panelinin durumu (ekran, tuşlar, LED'ler)
• Kontrol paneli sürekli izlenebilir konumda mı
• Dedektör ve buton adresleme/yerleşim haritası
• Çevrimlerde kısa devre ve açık devre koruması
• Akü kapasitesi, gerilimi, şarj akımı ve fiziki durumu
• Dedektörlerin çalışma ortamına uygunluğu ve yeterliliği
• Yangın alarm ve uyarı kablolarının uygunluğu
• Acil durum anons sistemi
• Asansörlerin yangın anındaki davranış kontrolü
• Yangın bölme kapıları elektromanyetik tutucuları
• Yangın anında gaz dağıtım sistemlerinin kesilmesi
• Sistem kütüğü ve bakım/servis kayıtları
• Yetkili ve eğitimli personel / yangın güvenliği sorumluları

Sahada sık görülen kusurlar

• Panel aylardır arıza (fault) LED'i yanar hâlde çalışıyor; arıza kaydı kapatılmamış
• Sonradan yapılan tadilatlar adresleme planına işlenmemiş; paneldeki bölge adı sahaya uymuyor
• Asma tavan veya yükseltilmiş döşeme içindeki dedektörler için paralel ihbar lambası yok
• Mahalle uygun olmayan dedektör tipi — kazan dairesi ya da otoparkta ısı yerine duman dedektörü
• Akü şişmiş/akmış ya da gerilimi düşük; şarj devresi çalışmıyor
• Siren yerleşimi yetersiz: kapılar kapalıyken bazı hacimlerde alarm duyulmuyor, ses seviyesi ölçülmemiş
• Alarm kablosu yangına dayanıklı tipte değil ya da zayıf ve kuvvetli akım aynı kanaldan separatörsüz çekilmiş
• Yangın bölme kapıları takozla açık tutuluyor; asansörün yangın modu hiç denenmemiş
• Sistem kütüğü, bakım kayıtları ve kullanma talimatı yok; yangın güvenliği sorumluları belirlenmemiş
• Onaylı proje bulunamıyor; eldeki tek belge montaj firmasının kroki niteliğindeki çizimi

Onaylı proje yoksa ne olur?

Önce yönetmelik: İEKY EK-III md. 2.3.5, yangın algılama ve uyarı sistemleri tesisatı için periyodik kontrol esnasında tesisat projesinin aranmasını şart koşar; projesi olmayan tesisatın BYKHY'ye ve ilgili standartlara uygun projelendirmesini yaptırma yükümlülüğünü de işverene verir.

ZPKK04'ün notları nettir: onaylı proje yoksa sadece durum tespiti yapılabilir, tespitlerin uygunluğu proje ihtiyacını kaldırmaz ve periyodik kontrol projenin doğruluğunu kapsamaz, onaylı projeyi temel alır. Proje varsa raporda onaylayanların adı, unvanı, diploma numarası, onay tarih-sayısı ve geçerlilik süresi yer alır; yoksa rapor düzenlenir ama "projesine uygundur" kanaati verilemez. Aynı notlar "uygulanamaz" seçeneğini de gerekçelendirir: imalat mevzuatı veya standardı kriterin uygulanmasına izin vermiyorsa kriter sadece o ekipmanda uygulanmaz ve ilgili mevzuat/standart numarasına atıf yapılarak ifade edilir.

Sıkça Sorulan Sorular