Yangın Mekanik Tesisatı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Yangın mekanik tesisatı kontrolü nedir?

Sulu söndürme sisteminin bel kemiği pompa dairesidir: jokey pompa hattı basınçta tutar, elektrikli ana pompa yangında devreye girer, dizel pompa elektrik kesilirse görevi devralır. Tipik kurulumda jokey + elektrikli ana + dizel yedek pompa üçlüsü bulunur; İSGÜM taslağı jokey pompayı "tesis edilmişse" koşuluyla değerlendirir ve yalnız yangın dolabı zorunluluğu olan düşük riskli yapılarda pompa gerekmeyebilir. Kontrol; bu zincirin otomasyonunun, su kaynağının (depo), dağıtımın (kolektör-boru-vana) ve son kullanım noktalarının (dolap, hidrant, sprinkler) projeye uygun ve işler olduğunun testidir.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Yasal dayanak ve standartlar

Kim yapabilir?

Makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Pompaların elektrik beslemesi ve algılama senaryolarıyla entegrasyon (yangın anında asansör, damper, duman egzoz tetikleri) elektrik tarafı raporlarıyla koordine edilir.

Adım adım kontrol (KR13 akışı)

1. Proje kontrolü: Onaylı mekanik proje ile saha karşılaştırılır; pompa etiket bilgileri (debi-basma yüksekliği), depo hacmi ve zonlama rapora işlenir.
2. Su deposu: Hacim, seviye göstergesi/şamandıra, dolum hattı, sadece yangına ayrılmış hacim şartı ve donmaya karşı önlemler kontrol edilir.
3. Pompa dairesi: Jokey-elektrikli-dizel üçlüsünün basınç ayarları ve otomatik devreye girme sırası test edilir; dizelde akü/yakıt/egzoz ve haftalık test kayıtları, dairede havalandırma ve drenaj doğrulanır; test basınç değerleri kaydedilir.
4. Dağıtım: Kolektörler, sabit boru tesisatı, vanaların açık/kilitli konum izlemesi, çek vanalar ve boya/korozyon durumu gözden geçirilir.
5. Kullanım noktaları: Yangın dolapları (TS EN 671-3 yıllık kontrol; hortum 5 yıllık basınç testi kayıtları), su alma/itfaiye su verme ağızları, hidrantlar (açma-kapama, drenaj, kapak-somun) ve yağmurlama tesisatı (vana istasyonları, alarm zili/akış anahtarı, başlık durumu) kontrol edilir.
6. Raporlama: Sekiz tesisat bölümünün bulguları Uygun/Uygun Değil/Uygulanamaz işaretlenir; pompa test değerleri ve kusur dereceleri yazılır, kanaat verilir.

KR13 tesisat bölümleri

• 5.1 Proje kontrolü (proje-uygulama karşılaştırması)
• 5.2 Su deposu
• 5.3 Yangın pompa dairesi (tipik: jokey + elektrikli + dizel)
• 5.4 Yangın dolabı (TS EN 671-3)
• 5.5 Su alma ağızları, itfaiye su verme ağzı
• 5.6 Yağmurlama (sprinkler) tesisatı
• 5.7 Hidrant
• 5.8 Sabit boru tesisatları, kolektörler ve vanalar
• Dizel pompa yakıt tüketim/çalışma kayıtları
• Pompa devreye girme basınçları (test değerleri)

Su deposu: hacim yetmez, beslemesi ve okunabilirliği de aranır

Zincirin başındaki soru basittir: depodaki su yangın için ayrılmış mı, yoksa kâğıt üstünde mi duruyor? Kriter, sulu söndürme sistemleri için kullanılacak su depolarının yangın rezervi olarak ayrılmış bölümlerinin başka amaçlarla kullanılmamasını ister — kullanma suyuyla ortak çalışan bir depoda rezervin fiilen korunduğu gösterilmelidir. Beslemenin otomatik olarak sağlandığı, açık depolar dışında dışarıdan rahatça okunabilen bir seviye göstergesi bulunduğu ve projedeki depo kapasitesi ile uygulamadaki kapasitenin aynı olduğu ayrıca doğrulanır; hacmin yönetmelik ve standarttaki tehlike sınıflarıyla uyumu bunun üzerine değerlendirilir.

Donma ise ayrı bir başlıktır: besleme borusu ve kontrol vana seti en az 4 °C sıcaklıkta muhafaza edilmeli, donma görülen alanlarda tank donma önleyicili değilse su seviyesi olması gereken seviyeden 1 m yüksek tutulmalı ve tank için tahliye vanası bulunmalıdır. Yapıda yalnızca hidrant sistemi varsa depo kapasitesinin 90 dakika yetecek büyüklükte olması aranır.

Pompa dairesinde ne aranır?

Şemadaki üç pompa aynı işi paylaşır: küçük gövdeli jokey pompa hattı basınçta tutar, elektrikli ana pompa yangında devreye girer, motoru daha büyük olan dizel pompa elektrik kesilirse görevi devralır. Kontrol, önce dairenin kendisine bakar: pompa dairesi amacı dışında kullanılmamalı, uygun drenaj gideri bulunmalı ve ortam sıcaklığı elektrikli pompalar için 4 °C, dizel pompalar için 10 °C altına düşmemelidir.

Pompaların kendisinde ise etiketten başlanır — proje ile uygulamadaki debi ve basınç değerlerinin aynı olması aranır; rapor pompaları marka, tip-model, tür (asıl / yedek / jokey), debi, basınç, güç ve seri numarasıyla ayrı satırlarda kaydeder. Ardından otomasyon denetlenir: her bir pompanın ayrı bir basınç kontrol anahtarı, ayrı bir basınç hissetme hattı ve ayrı bir kumanda panosu bulunmalı ve hepsi çalışır durumda olmalıdır. Şemada okunaklılık için hissetme hattı yalnız tek pompa üzerinde gösterilmiştir; sahada üçünde de ayrı ayrı aranır. Hava boşaltma valfi ile sirkülasyon rahatlatma valfinin varlığı ve çalışırlığı, pompaların giriş ve çıkışlarında uygun tipte ve okunur basınç göstergeleri bulunması, emiş bağlantısının konik ya da düz olması, debi ölçümü için debimetre tesis edilmiş veya bulunduruluyor olması da aynı bölümde değerlendirilir. Emiş borusu çapı pozitif basınç yükü şartlarında en az Ø65 mm, negatif basınç yükü şartlarında en az Ø80 mm'dir.

Dizel pompa kendi başına bir kontrol listesi doğurur. Yakıt tankı çelik olmalı, her dizel pompa için ayrı tank ve ayrı besleme borusu bulunmalı, tank pompadan yüksek seviyede durmalı, sağlam ve çalışır bir seviye göstergesi taşımalı, havalandırma deliği bina dışında sonlandırılmalı ve motorun egzozu uygun şekilde dışarıya verilmelidir. Tank hacminin tehlike sınıfına göre yeterliliği, raporda saatlik yakıt tüketimi, mevcut depo hacmi, tehlike sınıfına uygun hacim ve depoda bulunan mevcut yakıt yan yana yazılarak değerlendirilir. Dizelli bölümlere uygun havalandırma sağlandığı, soğutma pompadan gelen suyla yapılıyorsa boşaltılan suyun görülebildiği de aranır.

Dağıtım hattı: kolektörler, vanalar ve izleme anahtarları

Pompa çıkışlarını birleştiren basma kolektöründen sonra tesisatın en sinsi kusuru başlar: kapalı unutulmuş vana. Kriter bunu iki maddeyle kapatır — su kaynağı ile yağmurlama sistemi arasında bulunan bütün vanaların devamlı açık kalmasını sağlayacak tedbirler alınmış olmalı (izlenebilir vana ya da kilitleme) ve binada yağmurlama ile otomatik algılama sistemi kurulmuşsa hat kesme vanaları izleme anahtarlı olmalıdır. Ana besleme borusu birden fazla yangın bölgesine hizmet ediyorsa her bölge veya kolon hattında akış anahtarı, test-drenaj vanası ve izleme anahtarlı hat kesme vanası aranır.

Boru tarafında ise korozyon, sabitleme ve sismik hareketlere karşı önlem değerlendirilir; borular beton zemin ve tavan içerisine gömülmemeli, yeraltında polietilen boru kullanılmışsa uygun şekilde döşenmiş olmalıdır. Basınç düşürücü varsa giriş ve çıkışında basınç göstergesi bulunmalı; tesisatta su ve hava beslemesi kesilmeksizin her göstergenin sökülüp takılmasını sağlayan araçlar (manometre öncesi vana gibi) sağlanmalıdır. Boşaltma vanalarının konumu ve çapı ile yüksek basınçlı tesisatta vanaların basınç sınıfı da aynı bölümde kontrol edilir.

Kullanım noktaları: dolap, itfaiye ağızları, hidrant ve yağmurlama

Yangın dolabında kontrol dolabın kendisinden başlar: kapak, hortumun herhangi bir yönde rahatça dışarı çıkmasına izin verecek şekilde asgari 170° açılabilmeli, tambur her iki yönde serbestçe dönebilmeli, dolap hasarsız olmalı ve bileşenlerinde aşınma ile sızdırma bulunmamalıdır. Vanaların doğru ve uygun tipte olması ve çalışması, hortumun tüm uzunluğunda hasar, çatlama, bozulma ve yıpranma bulunmaması, lansın kapama, püskürtme veya fıskiye işlevlerini yerine getirebilmesi aranır. Hortum uzunluğu TS EN 671-1 kapsamındaki dolaplarda 30 m'yi, TS EN 671-2 kapsamındakilerde 20 m'yi aşmamalıdır. Suyun akışı sabit ve yeterli düzeyde olmalı, hat basıncı 4-9 bar aralığında kalmalı; 9 barın üzerindeyse basınç düşürücü kullanılmalıdır.

İtfaiye su verme ağzı şemada çek valfi ve iki rakoruyla görünür. Burada ağzın en az Ø100 mm çapında olması, bağlantıda 2 adet 65 mm storz tip rakor bulunması, borulardaki suyu otomatik olarak boşaltacak elemanın ve çek valfin mevcut ve çalışır olması aranır. Su alma ağızlarında ise konum, birbirine olan mesafe ve korunaklı alanda bulunma değerlendirilir; sabit boru tesisatı üzerindeki hortum bağlantıları storz tip 50 mm veya 65 mm çapındadır. Hidrantlarda erişim, ilgili standartlara uygunluk, aralarındaki mesafe, yer altı ve/veya yerüstü kesme vanalarının varlığı ile iklim şartlarına bağlı donma önlemleri kontrol edilir; hidrantlar korudukları binadan 5 m ile 15 m arasında bir uzaklıkta olmalı, ring sistemi yoksa su sağlayan boru hattının çapı en az Ø100 mm olmalıdır.

Yağmurlama tesisatında şemadaki alarm vanası, alarm zili ve akış anahtarı ile koldan sarkan başlıklar birlikte değerlendirilir. Uygun tipte alarm vanası kullanıldığı ve kontrol vanasının kontrol ettiği alanın uygun olduğu doğrulanır. Başlıklarda ise üç şey aranır: çalışmalarına engel bir durum bulunmaması — taralı bandın işaretlediği çevrede raf, asma tavan veya sonradan yapılmış bölme gibi engeller en sık rastlanan kusurdur —, kullanılan başlık tipi ile montaj şeklinin uygunluğu ve hasarlı, yıpranmış, darbe ile korozyona uğramış başlık bulunmaması. Yedek sprinkler adedi, tipi ve saklama koşulları ayrıca kontrol edilir. Tesisat basıncı 12 barın üzerine çıkmamalı; sulu borulu yağmurlama tesisatı donma ihtimali olan alanlarda ve ortam sıcaklığı 95 °C'yi aşan alanlarda tesis edilmemiş olmalıdır.

Sık başvurulan sayısal ölçütler

Bu raporda kanaat, "çalışıyor" gözleminden değil ölçülen değerlerin karşılaştırılmasından çıkar. Kriterin sayı verdiği başlıca kalemler şunlardır:

Bu değerler tesisin kendi projesindeki hidrolik hesabın yerine geçmez. Raporun kendi amaç metni sınırı açıkça çizer: inceleme hidrolik hesapların doğruluğunu ve proje müellifine ait sorumlulukları kapsamaz; firma tarafından beyan edilen yangın mekanik tesisat projesi temel alınır ve mimari ile uyarı-algılama sistemleri yönünden inceleme yapılmaz.

Sahada sık görülen kusurlar

• Ana hat üzerindeki kesme vanası kapalı unutulmuş ya da izleme anahtarı hiç takılmamış
• Jokey pompa sürekli çalışıp duruyor — hatta kaçak var, basınç tutulamıyor
• Dizel pompanın aküsü zayıf, yakıt seviyesi düşük; haftalık çalıştırma kayıtları tutulmamış
• Pompaların ortak tek basınç hissetme hattı var; her pompaya ayrı hat çekilmemiş
• Pompa dairesi depo olarak kullanılıyor, drenaj gideri yok, kış aylarında sıcaklık sınırın altında
• Yangın deposu kullanma suyuyla ortak çalışıyor; rezerv fiilen korunmuyor, seviye göstergesi okunmuyor
• Dolap kapağının önü kapatılmış, tambur dönmüyor, hortumda çatlak var
• Dolap hat basıncı 9 barın üzerinde ama basınç düşürücü konmamış
• Sprinkler başlıklarının önü raf, asma tavan ya da sonradan yapılan bölmeyle kapatılmış
• Başlıklar boyanmış, darbe görmüş veya korozyona uğramış; yedek başlık seti bulunmuyor
• Hidrant kapağı sıkışmış, kesme vanası bulunamıyor, çevresi park yeri olarak kullanılıyor
• Onaylı mekanik proje yok ya da uygulama projeden sapmış; zon sayısı ve depo hacmi tutmuyor

Gazlı ve mutfak söndürme sistemleri: sekiz bölümün dışında kalanlar

KR13'ün sekiz tesisat bölümü sulu söndürme zincirini kapsar. Tesiste sulu sistemle korunmayan hacimler varsa rapor bunları ayrıca ele alır. Otomatik gazlı söndürme sistemleri suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği veya su ile reaksiyona girebilecek maddelerin bulunduğu hacimlerde kurulur (BYKHY m.98/2); burada projenin ve tasarım hesaplarının (gaz cinsi, tasarım konsantrasyonu, korunan hacim, tüp kapasitesi) mevcut olması, boşaltım sırasında sesli ve ışıklı uyarı cihazlarının devreye girmesi, gaz boşalımı anında menfez ve havalandırma bacalarının otomatik kapanması (m.98/4) ve korunan hacmin sızdırmazlığının korunmuş olması aranır. Gazlı söndürme ile korunan mahaller yağmurlama sistemi kapsamı dışında bırakılır (m.96/3).

Mutfak davlumbaz otomatik söndürme sistemi ise konutlar hariç; alışveriş merkezi ve yüksek bina mutfakları, yemek fabrikaları ile bir anda 100'den fazla kişiye hizmet veren mutfakların davlumbazlarında aranır (BYKHY m.57/1). Sistem devreye girdiğinde ocaklara giden yakıt beslemesinin otomatik kesildiği, nozulların pişirme yüzeylerini ve egzoz kanalı girişini kapsadığı, ergiyen bağlantı elemanlarının yağ birikimsiz olduğu ve söndürme maddesinin pişirme yağı yangınlarına uygun cinste bulunduğu doğrulanır. Mutfak egzoz kanallarına yangın damperi konulmaz (m.88/2) — bu, sahada iyi niyetle yapılan ama açıkça yasaklanmış bir uygulamadır.

Sıkça Sorulan Sorular