Pres ve Sac İşleme Tezgâhlarının Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kapsam ve standartlar

Bu ailenin iki üyesi kendi ayrıntılı rehberine sahiptir: abkant pres (TS EN 12622+A1) ve giyotin makas (TS EN 13985+A1).

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Makine üzerinde neye bakılır?

Gövde, kolonlar ve tahrik grubu. Kontrol makinenin taşıyıcı yapısıyla başlar: şase, kolonlar ve kaidede çatlak, kalıcı deformasyon ve gevşemiş bağlantı aranır. Üst kafadaki tahrik grubu — mekanik preste volan ile kavrama-fren, hidrolik ve pnömatik preste silindir grubu — kendi koruyucu kapağının altında çalışır; bu kapağın yerinde ve sökülmemiş olduğu görülür. Sökülmüş bir volan koruyucusu, makine başka her açıdan sağlam olsa bile tek başına kullanıma engel bir bulgudur.

Koç, kalıp ve bağlama düzeni. Aşağı inen koç ile ona bağlı üst kalıp, klempler aracılığıyla tutulur. Kılavuz boşluğu, bağlantıların sağlamlığı ve klemp/cıvata emniyeti kontrol edilir; gevşek bağlanmış kalıp doğrudan düşme riskidir. Alt kalıbın tabla (bolster) yuvasına tam oturması, tabla yüzeyinin ezilme ve çökme yönünden durumu ile bağlama kanallarının sağlamlığı da aynı başlık altında incelenir.

Tehlike bölgesi. Üst kalıp ile tabla arasındaki boşluk, presin ezilme, abkantın bükülme, giyotinin kesilme riskini doğuran bölgedir. Koruma düzeninin tamamı tek bir amaç için vardır: elin bu bölgeye girmesini engellemek ya da girdiğinde makineyi durdurmak. Kontrolde her koruma cihazı tek tek değil, bu soruya verdiği cevapla değerlendirilir — cihazların ayrı ayrı çalışması, bölgenin bütün olarak kapalı olduğu anlamına gelmez.

Işık perdesi ve elektro-sensitif koruma. Verici–alıcı sütunlarının hizası, gözlerin kirliliği ve gövde hasarı önce görsel olarak incelenir; ardından ışın fiilen kesilerek makinenin durduğu denenir. Cihazın arızalanması durumunda makinenin çalışmayı reddetmesi beklenir — arıza hâlinde çevrime izin veren bir koruma, koruma değildir. Muting (susturma) ya da blanking (ışın gizleme) ayarları etkinse bunların hangi gerekçeyle konulduğu sorulur; bu ayarlar korumayı kısmen devre dışı bıraktığı için gerekçesiz kullanımları başlı başına bulgudur.

İki-el kumanda konsolu. İki butonun birlikte basılmasıyla çevrim başlamalı; butonlardan biri köprülendiğinde ya da tek elle, dirsekle veya dizle basıldığında başlamamalıdır. Butonlardan biri bırakıldığında hareketin durduğu ve buton yuvalarının köprülemeye izin vermeyecek aralık ve derinlikte olduğu da kontrol edilir. Konsolun makineye olan uzaklığı, elin butonu bırakıp tehlike bölgesine ulaşmasının çevrim tamamlanmadan mümkün olmamasını sağlayacak biçimde değerlendirilir.

Acil durdurma, ayak pedalı ve elektrik panosu. Acil durdurma butonu operatörün çalışma konumundan erişebileceği yerde olmalı ve basıldığında hareketi durdurmalıdır. Ayak pedalı üstten kapaklı ve bırakınca duran (dead-man) tipte olmalıdır; kapağı sökülmüş bir pedal üzerine düşen bir parçayla da çevrim başlatabilir. Elektrik panosunun kapağı, kilidi ve topraklama bağlantısı görsel olarak incelenir; kablo geçişlerinde ezilme ve yalıtım hasarı aranır.

Yan koruyucular, kilitli kapak ve arka bölge. Tablanın iki yanındaki sabit koruyucular ile arka kapağın kilit anahtarı (interlock) test edilir: kapak açıkken çevrim başlamamalıdır. Makinenin arkası operatörün göremediği ikinci bir tehlike alanıdır — erişimin sabit koruyucu, kilitli kapak veya algılama ile engellendiği doğrulanır. Arka koruyucunun parça beslemeyi kolaylaştırmak için sökülmüş olması, bu ailede sahada en sık karşılaşılan kusurlardandır.

Aydınlatma ve çalışma alanı düzeni. Kalıp bölgesinin operatör konumundan net görülebildiği, tezgâh çevresinde parça ve fire yığılması nedeniyle daralmış bir geçiş bulunmadığı ve zeminin yağdan kaygan olmadığı değerlendirilir. Yetersiz aydınlatma, operatörü kalıba daha çok eğilmeye ve elini bölgeye yaklaştırmaya iten pratik bir risktir; işletme talimatının makine başında erişilebilir olduğu da aynı kapsamda görülür.

Durma süresi ve koruma mesafesi

Işık perdesi ya da benzeri bir algılama cihazının makineye ne kadar uzağa konması gerektiği keyfî değildir: el perdeyi kestikten sonra koç durana kadar makine bir miktar daha yol alır. Bu ek yol, kapanma hızı ile durma süresinin çarpımıdır — durma süresi ne kadar uzunsa koruma o kadar uzağa konmalıdır. Bu yüzden kontrolde önce durma süresi ölçülür (ms), sonra montaj mesafesinin hesaplanan asgari güvenlik mesafesini sağladığı doğrulanır (TS EN ISO 13855 yaklaşımı).

Ölçüm sahada şu sırayla işler: makine boş çevrime alınır, koruma cihazı hareket aşamasındayken tetiklenir ve tetikleme anı ile hareketin tamamen durduğu an arasındaki süre kaydedilir. Ölçülen değer raporun Güvenlik Tertibatı Durma Süresi (ms) alanına yazılır. Koruma cihazı bu ölçüme göre yerleştirilmemişse bulgu, cihazın "var" olmasına rağmen uygunsuzluktur — bu, kontrolde en çok gözden kaçan tespittir. İki-el kumanda bulunan makinelerde ayrıca eşzamanlılık farkı ölçülüp İki-El Kumanda Eşzamanlılık Farkı (ms) alanına kaydedilir; yaygın kabul edilen sınır ≤ 500 ms'dir.

Durma süresi bir kez ölçülüp unutulacak bir sayı değildir: fren balatası aşındıkça, hidrolik valf yavaşladıkça ya da kumanda rölesi yaşlandıkça uzar. Bu yüzden önceki kontrolün ölçüm değeri raporda aranır ve iki değer karşılaştırılır. Belirgin biçimde uzamış bir durma süresi, henüz görünür bir arıza vermemiş bir bozulmanın ilk işaretidir ve koruma mesafesi hesabının artık geçerli olmadığı anlamına gelir.

Sahada en sık görülen kusurlar

• Köprülenmiş iki-el butonu: butonlardan biri bant, çubuk ya da bağla sabitlenmiş; çevrim tek elle başlatılabiliyor.
• Bantlanmış ya da hizası bozulmuş ışık perdesi: ışın kesildiğinde makinenin gerçekten durup durmadığı, denenmeden anlaşılmaz.
• Sökülmüş sabit siper ve volan koruyucusu: genellikle kalıp değişimini kolaylaştırmak için çıkarılıp geri takılmamış.
• Kapağı sökülmüş ayak pedalı: üzerine düşen bir parça çevrim başlatabilir.
• Devre dışı bırakılmış kapak kilidi: interlock anahtarı yedek bir mandalla sürekli "kapalı" konumda tutuluyor.
• Gevşek kalıp klempi: bağlama torku hiç kontrol edilmemiş, kalıp titreşimle gevşemiş.
• Ölçülmemiş durma süresi: koruma cihazı takılı, ancak konumu hiçbir ölçüme dayanmıyor.
• Sökülmüş arka koruyucu: besleme kolaylığı için çıkarılmış; makinenin arka tarafı tamamen açık.
• Gerekçesiz muting/blanking ayarı: koruma bir bölgede kalıcı olarak susturulmuş, gerekçesi belgelenmemiş.

Raporda doldurulan teknik alanlar

Pres ailesinin beş şablonu ortak bir çekirdeği paylaşır: güvenlik tertibatı durma süresi (ms) ve iki-el kumanda eşzamanlılık farkı (ms) beşinde de bulunur, çünkü bu iki ölçüm koruma zincirinin sayısal kanıtıdır. Bunun üzerine tipe özgü alanlar gelir:

• Mekanik pres: maksimum baskı kuvveti (ton), strok (mm), tabla ölçüleri, motor gücü (kW), çalışma modu (tek vuruş / tekrarlı / sürekli).
• Hidrolik pres: baskı kuvveti, strok, tabla ölçüleri, işletme hidrolik basıncı (bar), hidrolik yağ kapasitesi (L).
• Pnömatik pres: baskı kuvveti, strok, işletme hava basıncı (bar).
• Abkant pres: baskı kuvveti, çalışma uzunluğu (mm), strok, hidrolik işletme basıncı, kumanda tipi (NC / CNC / Manuel).
• Giyotin makas: maksimum kesim kalınlığı (mm), kesim uzunluğu (mm), çalışma tipi (hidrolik / mekanik / pnömatik), motor gücü (kW).

Çalışma modu alanı özellikle mekanik preste anlamlıdır: makine "sürekli" moda alınabiliyorsa tek devir emniyetinin fiilen denenmesi zorunludur, çünkü bu emniyetin bozulması operatör pedalı bıraktığı hâlde ikinci darbenin gelmesi demektir. Kapasite alanı ise etiket ile fiilî kullanımın karşılaştırıldığı yerdir: etiket değerinin üzerinde çalışılan bir pres, koruma sistemleri eksiksiz olsa bile uygun değildir.

Aile üyeleri: kritik noktalar

Mekanik (eksantrik) pres

Kavrama-fren grubu: tek devir emniyeti, fren durma açısı, volan koruyucusu; krank yatak boşlukları, kalıp bağlama düzeni.

Hidrolik pres

Yük altında koç kaçağı (drift), basınç sınırlayıcı ayarı, hortum patlamasında düşme önleyici valfler, iki el kumanda/ışık perdesi entegrasyonu.

Pnömatik pres

Hava kesilmesinde güvenli konum, hız/kuvvet sınırlaması, susturucu-egzoz yönlendirmesi, çift el kumanda.

Abkant pres (TS EN 12622)

Arka dayama bölgesine erişim, alt-üst kalıp arası parmak koruma (lazer AKAS benzeri sistemlerde işlev testi), pedal modunda hız sınırlı kapanış (yavaş kapanma bölgesi — bağlayıcı hız sınırı TS EN 12622+A1 ve üretici dokümanından okunur), yan koruyucular.

Giyotin makas (TS EN 13985)

Bıçak bölgesi parmak koruyucusu/ışık perdesi, sac tutucular, arka bölge erişim engeli, bıçak boşluğu ayar düzeni.

Ortak kontrol akışı

1. Kimlik ve belgeler: Marka/model/seri, kapasite (ton / kesme boyu), CE etiketi, kılavuz, bakım kayıtları ve önceki durma süresi ölçümleri.
2. Sabit koruyucular: Volan/tahrik koruyucuları, yan ve arka kapaklar, kilitli kapak anahtarları (interlock) testi.
3. Çift el kumanda: Eşzamanlılık, tek-el hilesi, bırakınca durma, buton yuva korumaları (TS EN ISO 13851, eski TS EN 574).
4. Işık perdesi/AOPD: Kesintide durdurma, muting/blanking ayarlarının gerekçesi, durma süresi ölçümü ve TS EN ISO 13855'e göre montaj mesafesi doğrulaması.
5. Tahrik ve hidrolik/pnömatik: Kavrama-fren (mekanik), drift ve basınç sınırlayıcı (hidrolik), hava kaçakları (pnömatik); acil durdurma zinciri.
6. Fonksiyon testi ve raporlama: Boş çevrim + koruma senaryoları; bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz işaretlenir. Tespit edilen uygunsuzluklar raporun kusur açıklamaları bölümüne (EK-III md. 1.7.6), ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağına dair değerlendirme ise sonuç ve kanaat bölümüne (md. 1.7.8) yazılır.

Ortak kontrol maddeleri

• CE etiketi, kılavuz ve bakım kayıtları
• Sabit koruyucular ve interlock'lu kapaklar
• Çift el kumanda eşzamanlılık testi
• Işık perdesi kesinti ve reset davranışı
• Durma süresi ölçümü (ms) ve güvenlik mesafesi
• Kavrama-fren grubu / tek devir emniyeti (mekanik)
• Koç drift testi ve basınç sınırlayıcı (hidrolik)
• Yavaş kapanma bölgesi ve arka dayama koruması (abkant)
• Bıçak bölgesi koruması ve sac tutucular (giyotin)
• Pedal/mod seçici anahtar emniyeti
• Acil durdurma butonları
• Kalıp bağlama düzeni ve tabla durumu
• Elektrik pano-topraklama görsel kontrolü
• Aydınlatma ve çalışma alanı düzeni

Sıkça Sorulan Sorular