Ana Sayfa › Rehber › Abkant Pres Kontrolü

Abkant Pres Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Abkant pres, pres ailesinin elin kalıp bölgesinden uzak tutulamadığı tek üyesidir: operatör sacı bükülme boyunca elleriyle tutar. Koruma felsefesi de ayrışır — çift el kumanda yerine üst takımla hareket eden lazer/optik algılama (AOPD), bir susturma noktası ve ardından yavaş kapanma hızı. EK-III Tablo-4'te abkantın kendi satırı vardır: TS EN 12622+A1, azami 1 yıl.

Abkant pres nedir, diğer preslerden neden ayrılır?

Preste güvenliğin temeli basittir: çevrim eller butondayken başlar, el kalıp bölgesine girerse makine durur. Abkantta bu kurgu kurulamaz — sac büküldükçe serbest ucu kalkar ve konumu elle korunmak zorundadır. Soru artık "el bölgeye girmesin" değil, "el bölgedeyken makine parmağı ezmeden durabiliyor mu" sorusudur. Kontrolün ağırlık merkezi de budur: koruma cihazının varlığı değil, algılama–susturma–hız düşürme–durma zincirinin ölçülerek doğrulanması.

Abkant preste kumanda güvenliğinin ve durma yolunun şematik gösterimi: koruma cihazının algılama düzlemi, koruma mesafesi ve durma yolu ilişkisi.
Abkantta kumanda güvenliği ve durma yolu. Abkantta belirleyici koruma, üst takımla birlikte hareket eden lazer/optik algılamadır (AOPD); şema, koruma mesafesi ile durma yolunun ilişkisini gösterir — sayfadaki hız × durma süresi hesabının çizimle karşılığıdır.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi En sık yapılan atıf hatası, abkant raporunu genel pres standardı TS EN ISO 16092 ile düzenlemektir.

Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?

EK-III md. 2.4.1 tezgâhlar için yetkili unvanları tek tek sayar: makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması zorunludur.

Periyot azami 1 yıldır; imalatçı daha kısa süre öngörmüşse kısaltılır, uzatılamaz. Üreticinin daha sık istediği lazer koruma hizalama testi periyodik kontrolün yerini almaz.

Adım adım abkant pres kontrolü

  1. Kimlik ve teknik bilgiler: Marka/model/seri, maksimum baskı kuvveti (ton), çalışma uzunluğu, strok, işletme basıncı, kumanda tipi (NC / CNC / Manuel), CE etiketi ve bakım kayıtları.
  2. Takım bağlama emniyeti: Üst takım (punch) klemp düzeni ve alt takım (V-die) oturması — abkant takımları uzun ve ağırdır, gevşek klemp düşme riskidir.
  3. Lazer/optik koruma: Işının takıma göre konumu, hizası, kirlilik/hasar durumu; engel konularak durdurma testi ve arızada makinenin çalışmayı reddettiği.
  4. Susturma noktası ve hız geçişi: Susturmanın hangi yükseklikte devreye girdiği ve o noktadan sonra makinenin sınırlandırılmış (yavaş) kapanma hızına düştüğü.
  5. Durma süresi ölçümü: Koruma tetiklendikten tablanın durmasına kadar geçen süre ms cinsinden ölçülür; TS EN ISO 13855 yerleşim hesabının girdisidir.
  6. Pedal ve acil durdurma: Dead-man davranışı (bırakınca durma), pedalın üstten korumalı olması, mod seçici anahtar ve acil durdurma zinciri.
  7. Hidrolik ve senkron: Silindir sızdırmazlığı, basınç kaybında tablanın düşmemesi, iki eksen senkronu ve tabla paralelliği.
  8. Arka bölge ve raporlama: Arka dayama erişim engelleri; bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz işaretlenir. Tespit edilen uygunsuzluklar raporun kusur açıklamaları bölümüne (EK-III md. 1.7.6), ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağına dair değerlendirme ise sonuç ve kanaat bölümüne (md. 1.7.8) yazılır.

Makine üzerinde neye bakılır?

Gövde, kolonlar ve hidrolik grup. Kontrol taşıyıcı yapıyla başlar: şase, kolonlar ve kaidede çatlak, kalıcı deformasyon ve gevşemiş bağlantı aranır. Abkantta üst kafadaki tahrik grubu hidrolik silindir grubudur ve kendi koruyucu kapağının altında çalışır; kapağın yerinde olduğu, silindir ve hortum bağlantılarında sızıntı bulunmadığı görülür. Basınç kaybı hâlinde üst tablanın kendi ağırlığıyla düşmemesi ayrıca doğrulanır.

Üst tabla, üst takım (punch) ve bağlama düzeni. Üst takım klempler aracılığıyla tutulur. Abkant takımları uzun ve ağır olduğundan klemp emniyeti doğrudan düşme riskiyle ilgilidir: klemp yüzeyleri, sıkma mekanizmasının kilidi ve takım oturma yuvası tek tek incelenir. Alt takımın (V-die) yuvasına tam oturması, tabla yüzeyi ve bağlama kanallarının sağlamlığı da aynı başlıkta değerlendirilir. Bir uçta tam oturmayan takım, büküm hattı boyunca yük dağılımını bozar.

Büküm hattı — tehlike bölgesi. Üst takım ile tabla arasındaki boşluk abkantın tehlike bölgesidir. Diğer preslerden farkı, operatörün sacı bu hattın hemen yanında elleriyle tutmak zorunda olmasıdır. Bu yüzden değerlendirme "el bölgeye giriyor mu" sorusuyla değil, "el bölgedeyken makine parmağı ezmeden durabiliyor mu" sorusuyla yapılır — ve bu sorunun cevabı ancak ölçümle verilebilir.

Lazer/optik koruma (AOPD). Abkantta algılama düzlemi sabit değildir: koruma üst takıma bağlıdır ve onunla birlikte iner. Kontrolde ışının takıma göre konumu, hizası, kirlilik ve hasar durumu incelenir; ardından ışın yoluna engel konularak durdurma fiilen denenir. Cihazın arızalanması hâlinde makinenin çevrimi reddetmesi beklenir. Susturma (muting) noktasının hangi yükseklikte devreye girdiği ve susturmadan sonra makinenin sınırlandırılmış kapanma hızına düştüğü birlikte doğrulanır — ikisi ayrı ayrı doğru olsa da yanlış sırada çalışıyorsa koruma boşa çıkar.

Kumanda konsolu, pedal ve acil durdurma. Abkantta çevrim ayak pedalıyla tetiklendiğinden pedalın dead-man davranışı (bırakınca durma) ve üstten kapaklı olması belirleyicidir; kapağı sökülmüş bir pedal üzerine düşen bir parçayla da çevrim başlatabilir. Makinede iki-el kumanda varsa — sacın elle tutulmadığı işler için ikincil moddur — eşzamanlılık farkı ölçülür ve butonlardan birinin köprülenip köprülenmediği aranır. Acil durdurma butonu operatörün çalışma konumundan erişilebilir olmalı ve basıldığında hareketi durdurmalıdır. Elektrik panosunun kapağı, kilidi ve topraklama bağlantısı görsel olarak incelenir.

Yan siperler, kilitli arka kapak ve arka dayama. Tablanın iki yanındaki operatör koruma siperleri ile arka kapağın kilit anahtarı test edilir: kapak açıkken çevrim başlamamalıdır. Arka dayama (back gauge) program kontrolünde hareket eder ve operatörün göremediği bir ezilme bölgesi oluşturur; erişimin sabit koruyucu, kilitli kapak veya algılama ile engellendiği doğrulanır. Arkada ikinci bir kişi çalışıyorsa onun için de erişilebilir bir durdurma imkânı aranır.

Senkron ve paralellik. Üst tabla iki hidrolik silindirle hareket eder ve iki eksen elektronik olarak senkronize edilir. Senkron kaçtığında tabla eğik iner: büküm açısı uzunluk boyunca değişir, bir taraf saca erken temas eder ve lazer korumanın algılama düzlemi takıma göre kayar. Bu yüzden senkron kaçığı bir kalite sorunu olarak değil, koruma geometrisinin bozulması olarak değerlendirilir; tabla paralelliği ve senkron sisteminin hata üretip üretmediği kontrol edilir.

Bakım ve kalibrasyon kayıtları. Abkantta bu kayıtlar diğer preslere göre daha fazla bilgi taşır: lazer korumanın hizalama ve fonksiyon kayıtları, senkron sisteminin ayar geçmişi ve hidrolik bakım aralıkları birlikte okunduğunda makinenin bir yıl içinde nasıl davrandığı görülür. Üreticinin daha sık istediği hizalama testi periyodik kontrolün yerini almaz; ancak bu testlerin hiç yapılmamış olması, koruma sisteminin ölçülü biçimde izlenmediğini gösteren bir bulgudur.

Sahada en sık görülen kusurlar

Raporda doldurulan teknik alanlar

Hidrolik Abkant Pres şablonu, ölçüm alanlarını kontrol maddelerinden ayrı tutar; sayısal kanıt raporun kendi alanlarına yazılır:

Durma süresi tek seferlik bir sayı değildir: hidrolik valf yavaşladıkça, kumanda rölesi yaşlandıkça uzar. Önceki kontrolün değeri raporda aranır ve iki ölçüm karşılaştırılır — belirgin biçimde uzamış bir durma süresi, koruma yerleşiminin artık geçerli olmadığı anlamına gelir.

⚠️ Abkant presde hafif/ağır kusur derecelendirmesi yapılmaz

EK-III md. 1.9.1: “Bakanlıkça periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanları yayımlanmamış veya … hafif ve ağır kusurlara yönelik belirleme yapılmamış iş ekipmanları için hafif ve ağır kusur uygulaması yapılmaz.” Bakanlık bugüne kadar tezgâhlar (EK-III md. 2.4) için bir kriter dokümanı yayımlamamıştır; abkant presin yayımlanmış bir kriter dokümanı yoktur. Dolayısıyla abkant pres raporunda maddelerin (*) hafif / (**) ağır olarak derecelendirilmesi yapılmaz.

Bu bir tercih ya da kontrolü yapan kişinin takdiri değildir: hafif veya ağır kusur belirleme yetkisi Bakanlığa aittir; periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi, kriterler dokümanında belirtilen hususlar haricinde hafif veya ağır kusur belirlemesi yapamaz. Kriter dokümanı yayımlanmış ekipmanlarda (örneğin kule kren, asılı erişim donanımı, LPG tankı) durum farklıdır — orada derecelendirme dokümanın kendi belirlemesine göre yapılır.

Durma süresi sayısı ne anlatır?

🧮 Örnek: ölçülen durma süresi 250 ms

Durdurma komutundan sonra tablanın aldığı ek yol = kapanma hızı × durma süresi:

Hızlı iniş 100 mm/s ise → 100 × 0,250 = 25 mm
Yavaş kapanma 10 mm/s ise → 10 × 0,250 = 2,5 mm

Aradaki on kat fark, korumanın neden ancak hız düşürüldükten sonra susturulabildiğini gösterir: aynı durma süresiyle hızlı bölgede parmak ezilir, yavaş bölgede ezilmez. Bu yüzden susturma noktası ile hız geçişi birlikte doğrulanır.

Not: 100 ve 10 mm/s hesabı göstermek için seçilmiş örnek girdilerdir. Bağlayıcı yavaş kapanma hızı sınırı TS EN 12622+A1 ve üretici dokümanından okunur.

Kontrol maddeleri

Sıkça Sorulan Sorular

Abkant presin periyodik kontrolünde hangi standart esas alınır?

İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-4, hidrolik abkant presler için kontrol kriterini TS EN 12622+A1 olarak verir ve periyodu "standartlarda süre belirtilmemişse 1 Yıl" ile sınırlar. Bu, genel pres standardı TS EN ISO 16092 serisinden ayrı bir satırdır: aynı tabloda mekanik presler 16092-1, hidrolik presler 16092-3 satırındadır. Abkant raporunda atıf yapılan standart bu nedenle 16092 değil, TS EN 12622+A1 olmalıdır.

Abkantta neden çift el kumanda yerine lazer koruma kullanılır?

Çift el kumanda, iki el de butonlardayken çevrimi başlatır; eller tanım gereği kalıp bölgesinin dışındadır. Abkantta ise operatör sacı bükülme boyunca elleriyle tutar, elleri zorunlu olarak kalıp hattına yakındır. Koruma bu yüzden elleri uzakta tutmaya değil, üst takımla hareket eden lazer/optik algılama (AOPD) ile parmağın kalıp hattına girmesini algılamaya dayanır. Çift el kumanda abkantta ancak sacın elle tutulmadığı işlerde ikincil moddur.

Susturma (muting) noktası nedir, kontrolde nasıl doğrulanır?

Lazer koruma, üst takım saca değeceği noktaya kadar korumayı sürdürür; bu noktadan sonra ışın zaten sacın kendisi tarafından kesileceğinden susturulur (muting), aksi halde büküm hiç tamamlanamaz. Kontrolde susturmanın doğru yükseklikte devreye girdiği ve susturmadan sonra makinenin yavaş kapanma hızına düştüğü fiilen doğrulanır. Susturma noktası olması gerekenden yukarıda ise koruma erken kapanmış, parmak için korumasız bir bölge kalmış demektir.

Senkronizasyon (paralellik) kaçığı neden bir güvenlik bulgusudur?

Abkantın üst tablası iki hidrolik silindirle hareket eder ve bu iki eksen elektronik olarak senkronize edilir. Senkron kaçarsa tabla eğik iner: büküm açısı uzunluk boyunca değişir, bir taraf erken temas eder ve lazer korumanın algılama düzlemi takıma göre kayar. Yani senkron kaçığı yalnızca bir kalite sorunu değil, koruma geometrisinin bozulmasıdır; kontrolde tabla paralelliği ve senkron sisteminin hata üretip üretmediği ayrıca değerlendirilir.

Arka dayama (back gauge) bölgesi kontrolde nasıl değerlendirilir?

Arka dayama parmakları program kontrolünde hareket eder; makinenin arkası bu nedenle operatörün göremediği bir ezilme bölgesidir. Kontrolde arka bölgeye erişimin sabit koruyucu, kilitli kapak veya algılama ile engellendiği ve arkada ikinci bir kişi çalışıyorsa onun için de erişilebilir bir durdurma imkânı bulunduğu doğrulanır. En sık görülen kusur, arka koruyucunun parça beslemeyi kolaylaştırmak için sökülmüş olmasıdır.

Abkant şablonu Raporsis'te hazır

Hidrolik Abkant Pres şablonu durma süresi (ms), iki-el eşzamanlılık farkı, baskı kuvveti, strok ve işletme basıncı alanlarıyla, TS EN 12622+A1 atfı ve Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz değerlendirmesiyle gelir. Mekanik, hidrolik, pnömatik pres ve giyotin şablonları da aynı ekranda.

Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.

Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →