Ana Sayfa › Rehber › Giyotin Makas Kontrolü

Giyotin Makasın Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Giyotin makas, pres ailesinin elle en çok beslenen üyesidir: operatör sacı her kesimde bıçak hattına kendi eliyle iter. Bu yüzden koruma felsefesi presten ayrışır — belirleyici olan çift el kumanda değil, bıçak hattındaki parmak koruyucu, sac tutucular, kapaklı pedal ve arka dayama bölgesinin kapalılığıdır. Standart: TS EN 13985+A1, azami periyot 1 yıl.

Giyotin makas nedir, presten farkı nedir?

Giyotin makas, sabit alt bıçak ile açılı hareket eden üst bıçak arasında sac levhayı boydan boya kesen tezgâhtır. Preste iş parçası kalıba yerleştirilir ve çevrim genelde iki el kumandayla başlar; giyotinde sac sürekli beslenir, eller kesim hattına yakın durur, çevrim ayak pedalıyla tetiklenir. Eller kumandada meşgul olmadığı için preste işe yarayan «iki el meşgulse el kalıpta olamaz» mantığı giyotinde tek başına koruma sağlamaz.

İkinci fark yerleşimdedir: giyotinin arkası da bir tehlike alanıdır — preslerde karşılığı olmayan, sahada en sık atlanan kontrol başlığı budur.

Giyotin makasın üstten yerleşiminin şematik gösterimi: tabla, bıçak hattındaki taralı tehlike bölgesi, arka dayama ve kilitli arka kapak.
Giyotinde tehlike bölgeleri — üstten yerleşim. Giyotinde tehlike bölgesi kalıp değil bıçak hattıdır; belirleyici koruma bıçak hattındaki sabit siper ile parmak koruyucudur. Arka dayama bölgesi, presin karşılığı olmayan ikinci tehlike alanıdır ve kilitli arka kapakla korunur.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

Kim yapabilir, ne sıklıkla?

EK-III md. 2.4.1'e göre tezgâh kontrollerini makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Azami periyot 1 yıldır; üretici daha sık işlevsel test isterse o süre esastır.

Adım adım kontrol

  1. Kimlik ve kapasite: Marka/model/seri, maksimum kesim kalınlığı (mm) ve kesim uzunluğu (mm), motor gücü; CE etiketi, kullanma kılavuzu ve bakım kayıtları. Etiket kapasitesinin üzerinde sac kesiliyorsa bu başlı başına kullanıma engel bir uygunsuzluktur; kusur açıklamalarına yazılır ve sonuç bölümündeki kanaate yansıtılır.
  2. Bıçak hattı: Bıçak koruyucusu (siper) yerinde ve sökülemez mi, parmak koruyucu açıklığı sac geçirecek kadar dar mı; bıçak hizası, keskinliği ve aralık ayar mekanizmasının kilidi.
  3. Sac tutucular (clamping): Bastırma ayakları bıçaktan önce iniyor mu, tutucular arası boşluk parmak tuzağı oluşturuyor mu, hidrolik/pnömatik tutucularda kaçak var mı.
  4. Arka bölge: Arka kapak/kafes sabit ya da kilitli mi, arka dayamanın motorlu hareketi bu bölgeye erişim varken duruyor mu, fire tahliyesi arkadan elle mi yapılıyor.
  5. Kumanda ve durdurma: Kapaklı dead-man pedal (bırakınca durma), tek darbe kilitleme, acil durdurma, kontrol paneli; varsa durma süresi ölçümü (ms) ve ışık perdesi mesafesinin doğrulanması.
  6. Yardımcı sistemler ve raporlama: Hidrolik basınç, topraklama ve elektrik bağlantıları, ikaz levhaları; bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz olarak işaretlenir. Tespit edilen uygunsuzluklar raporun kusur açıklamaları bölümüne (EK-III md. 1.7.6), ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağına dair karar ise sonuç ve kanaat bölümüne (md. 1.7.8) yazılır. Hafif/ağır kusur derecelendirmesi yapılmaz: bu ayrımı yapma yetkisi Bakanlıktadır ve giyotin makaslar için yayımlanmış bir kriter dokümanı bulunmadığından md. 1.9.1 uygulamayı kapatır.

Makine üzerinde neye bakılır?

Gövde, kolonlar ve tahrik grubu. Kontrol taşıyıcı yapıyla başlar: şase, kolonlar ve kaidede çatlak, kalıcı deformasyon ve gevşemiş bağlantı aranır. Üst kafadaki tahrik grubu kendi koruyucu kapağının altında çalışır; giyotinde bu grup makinenin tipine göre hidrolik, mekanik ya da pnömatik olabilir ve raporda hangi tipte olduğu ayrıca kaydedilir. Kapağın yerinde ve sökülmemiş olduğu, hidrolik makinelerde silindir ve hortum bağlantılarında sızıntı bulunmadığı görülür.

Üst kiriş, üst bıçak ve bağlantı elemanları. Üst bıçak, kirişe bağlantı elemanlarıyla tutulur; bağlantıların sağlamlığı, bıçak hizası ve keskinliği incelenir. Körelmiş bıçak yalnızca kesim kalitesini düşürmez, kesme kuvvetini artırarak makineyi ve sac tutucuları zorlar. Bıçak aralığı ayar mekanizmasının çalışma sırasında kendiliğinden kaymayacak biçimde kilitlendiği de bu başlıkta doğrulanır.

Bıçak hattı — tehlike bölgesi. Üst bıçak ile tabla arasındaki boşluk giyotinin tehlike bölgesidir. Operatör sacı bu hatta kendi eliyle ittiği için koruma, eli uzakta tutmaya değil, bölgeye parmak girişini engellemeye dayanır: parmak koruyucunun açıklığı sacı geçirecek kadar dar olmalı, siper alet kullanılmadan sökülemez biçimde bağlanmış olmalıdır. Sökülüp yeniden takılabilen bir siper, ilk yoğun vardiyada makinenin üzerinde kalmaz.

Alt bıçak, tabla ve bıçak aralığı. Sabit alt bıçak tablaya oturur; bağlantı kanallarının ve bıçak yatağının durumu incelenir. Bıçak aralığı öncelikle bir kesim kalitesi ayarıdır ve değeri üreticinin malzeme kalınlığına göre verdiği tabloya göre belirlenir — tek bir evrensel sayı yoktur. Periyodik kontrolde bakılan iki şey vardır: ayarın kilitlenmiş olması ve aralığın parmak girebilecek bir açıklık yaratmaması. Aşırı açılmış aralık hem çapak hem sac fırlaması üretir.

Sac tutucular (clamping). Bastırma ayakları, kesim başlamadan sacı tablaya sabitlemelidir; kontrolde tutucuların bıçaktan önce indiği fiilen görülür. Tutucular arasındaki boşlukların parmak tuzağı oluşturup oluşturmadığı, hidrolik ya da pnömatik tutucularda kaçak bulunup bulunmadığı incelenir. Geç inen ya da eşit basmayan tutucu, sacın kesim anında hareket etmesine ve operatörün elini toparlamaya çalışırken bıçak hattına yaklaşmasına yol açar.

Pedal, acil durdurma ve elektrik panosu. Giyotinde çevrim ayak pedalıyla tetiklendiğinden pedalın kapaklı ve bırakınca duran tipte olması asıl sorgulanan noktadır. Tek darbe kilitlemesi fiilen denenir: pedal basılı tutulduğunda çevrim tekrarlamamalı, bırakıldığında hareket durmalıdır. Acil durdurma butonu erişilebilir konumda olmalı ve basıldığında hareketi kesmelidir. Elektrik panosunun kapağı, kilidi ve topraklama bağlantısı ile ikaz levhalarının okunurluğu görsel olarak incelenir.

Elektro-sensitif koruma varsa. Işık perdesi benzeri bir algılama cihazı her giyotinde bulunmaz. Makinede varsa sütunların hizası, gözlerin kirliliği ve gövde hasarı incelenir, ışın kesilerek durdurma denenir ve montaj mesafesinin ölçülen durma süresine göre doğru seçildiği hesapla doğrulanır. Cihazın arızalanması hâlinde makinenin çevrimi reddetmesi beklenir.

Arka bölge ve arka dayama. Fire ve dar parçalar makinenin arkasından alınır, arka dayama ise motorlu hareket eden bir mekanizmadır; bu yüzden arka bölge preslerde karşılığı olmayan ikinci bir tehlike alanıdır. Arka kapak ya da kafesin sabit veya kilitli olduğu, bu bölgeye erişim varken dayama hareketinin durduğu doğrulanır. Fire tahliyesinin arkadan elle yapılıp yapılmadığı sorulur — yapılıyorsa erişim düzeninin bunu güvenli hâle getirip getirmediği ayrıca değerlendirilir.

İkaz levhaları ve bakım kayıtları. Bıçak hattı ve arka bölge için konulmuş ikaz levhalarının okunur durumda olduğu, sac tozu ve yağ nedeniyle silinmediği görülür. Bakım kayıtları ise giyotinde özellikle bıçak, sac tutucu ve pedal grubunun yıl içinde nasıl izlendiğini gösterir; yoğun vardiyalı atölyelerde bu üç grup periyodik kontrol arasında da işlevsel olarak takip edilmelidir. Bu takip periyodik kontrolün yerine geçmez, ancak hiç yapılmamış olması kendi başına bir bulgudur.

Sahada en sık görülen kusurlar

Raporda doldurulan teknik alanlar

GM kodlu Giyotin Makas şablonunda kontrol maddelerinin yanında ayrı ölçüm alanları bulunur; sayısal kanıt bu alanlara yazılır:

Durma süresi tek seferlik bir sayı değildir: fren ve kumanda elemanları yaşlandıkça uzar. Önceki kontrolün değeri raporda aranır ve iki ölçüm karşılaştırılır — belirgin biçimde uzamış bir durma süresi, koruma yerleşiminin artık geçerli olmadığı anlamına gelir.

Sınır değerleri ve ölçümler

🧮 Örnek: durma süresinden güvenlik mesafesi

Işık perdesi veya benzeri elektro-sensitif koruma varsa mesafe, makinenin durma süresine bağlıdır:
S = K × T + C  (TS EN ISO 13855 yaklaşımı)
T = algılama + kumanda + mekanik durmanın toplamı (ölçülen değer, saniye)
K = yaklaşma hızı katsayısı — el/kol yaklaşımında yaygın kabul 2.000 mm/s
C = algılama kabiliyetine bağlı ek mesafe

Ölçülen T = 320 ms ve C = 128 mm için ilk hesap: S = 2.000 × 0,32 + 128 = 768 mm. Bu nihai mesafe değildir: standart, ilk sonuç 500 mm'yi aştığında K'nın daha düşük bir değerle yenilenmesine izin verir ve sonuca bir alt taban koyar.

Çift el kumanda varsa eşzamanlılık farkı ölçülür; yaygın kabul edilen sınır ≤ 500 ms. İhtiyat notu: K ve C ile iki kademeli K seçiminin eşiği ve alt tabanı algılama kabiliyetine ve yaklaşma yönüne göre değişir — bağlayıcı değerler TS EN ISO 13855'in kendi tablolarından okunur; buradaki rakamlar yöntemi göstermek içindir.

Kontrol maddeleri

⚠️ Tek darbe kilidi bozulursa makine sürekli çevrime geçer

Giyotinin en sinsi arızası pedal bırakıldığı hâlde ikinci darbenin gelmesidir: operatör sacı düzeltmek için elini uzattığında bıçak tekrar iner. Kontrolde tek darbe kilitleme fiilen denenir — pedal basılı tutulduğunda çevrimin tekrarlamadığı, bırakıldığında hareketin durduğu görülerek doğrulanır. Pedal kapağı sökülmüş makine üzerine düşen bir parçayla da kesim yapabilir; kapaksız pedal, kullanıma engel bir uygunsuzluktur.

Sıkça Sorulan Sorular

Giyotin makas ne sıklıkla kontrol edilir?

İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-4, giyotin makaslar için periyodu standartlarda süre belirtilmemişse 1 Yıl olarak verir ve kriterleri TS EN 13985+A1 standardına bağlar. Yoğun vardiyalı sac atölyelerinde bıçak, sac tutucu ve pedal grubu yıl içinde de işlevsel olarak izlenmelidir; bu izleme periyodik kontrolün yerine geçmez.

Giyotin makasta iki el kumanda zorunlu mu?

Giyotinlerin çoğu ayak pedalıyla çalışır ve koruma, bıçak hattındaki sabit siper ile parmak koruyucudan gelir; iki el kumanda presteki gibi tek başına belirleyici değildir. Makinede iki el kumanda varsa eşzamanlılık farkı ölçülür ve yaygın kabul edilen sınır 500 ms altıdır. Pedalla çalışan makinede asıl sorgulanan, pedalın kapaklı ve bırakınca duran tipte olmasıdır.

Arka dayama bölgesi neden ayrı bir tehlike alanıdır?

Operatör kesilen fireyi ve dar parçaları makinenin arkasından alır, arka dayama ise motorlu hareket eden bir mekanizmadır. Bu yüzden arka bölge preslerde bulunmayan ikinci bir tehlike alanıdır: hem bıçak hattına arkadan erişim hem de dayama hareketiyle ezilme riski taşır. Kontrolde arka kapak veya kafesin sabit ya da kilitli olduğu, dayama hareketinin bu bölgeye erişim varken durduğu doğrulanır.

Bıçak aralığı periyodik kontrolde neye göre değerlendirilir?

Bıçak aralığı öncelikle bir kesim kalitesi ayarıdır ve değeri üreticinin malzeme kalınlığına göre verdiği tabloya göre belirlenir; tek bir evrensel sayı yoktur. Periyodik kontrolde bakılan iki şey vardır: ayar mekanizmasının çalışma sırasında kendiliğinden kaymayacak biçimde kilitlenmesi ve aralığın parmak girebilecek bir açıklık yaratmaması. Aşırı açılmış aralık hem çapak hem sac fırlaması üretir.

Giyotin makas kontrolünü kimler yapabilir?

EK-III madde 2.4.1 tezgâhlar için yetkili unvanları sayar: makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker veya yüksek teknikerleri. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur.

Giyotin makas şablonu Raporsis'te hazır

GM kodlu Giyotin Makas şablonu; kesim kalınlığı ve kesim uzunluğu alanları, durma süresi (ms) ve çift el eşzamanlılık ölçüm kutuları, 14 maddelik kontrol listesi ve kusur açıklamaları bölümüyle gelir. Sac atölyesindeki tüm tezgâhları tek işte sırayla kesin.

Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.

Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →