Konveyör Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Konveyör kontrolü nedir?

Bantlı, zincirli, makaralı, helezon, kaplı (modüler) ve kovalı konveyörler; taşıyıcı şase, hareketli bant/zincir, tahrik ve gerdirme tamburları ile elektrikli tahrik grubundan oluşan sürekli taşıma donanımlarıdır. Periyodik kontrol; kıstırma ve kapılma noktalarının koruyucularla kapatıldığını, acil durdurma zincirinin (butonlar + çekme halatı) hat boyunca çalıştığını ve taşıyıcı yapının/mekanik aksamın güvenli durumda olduğunu doğrulamaktır.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Tesisteki raf ve kapı ayrı birer periyodik kontrol kalemidir; onların muayene konuları endüstriyel raf ve endüstriyel kapı sayfalarında anlatılır.

Yasal dayanak ve standartlar

Periyot: 1 yıl hedef değil tavandır

EK-III'ün tablosu periyodu “ilgili standardın öngördüğü süreler saklı kalmak koşulu ile” verir; md. 1.4 bunu “periyodik kontrol sıklığı, ulusal veya uluslararası standartlarda süre belirtilmemişse, bu Yönetmelikte yer verilen tablolardaki azami süreleri aşamaz” diye bağlar. Konveyörde 1 yıl bu yüzden bir üst sınırdır: üretici talimatı daha kısa bir aralık öngörmüşse o geçerlidir ve aralık uzatılamaz. Aralık ayrıca kısalabilir — md. 1.10, ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım sıklığı, kaza veya revizyon geçirmiş olması ve önceki kontrol sonuçları göz önüne alınarak risk değerlendirmesi sonucuna göre muayene sıklığının artırılabileceğini söyler. Aşındırıcı dökme malzeme taşıyan, vardiyalı çalışan, tozlu ya da ıslak ortamdaki hatlarla arıza geçmişi olan hatlar bu maddenin tipik muhatabıdır.

Kim yapabilir?

Sürekli taşıma donanımları İEKY EK-III'te kaldırma ve iletme ekipmanları bölümünde (md. 2.2.2) düzenlenir. Kontrolleri makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri; makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapan kişinin EKİPNET kaydı gerekir ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Konveyörler, Ek Madde 2'deki akreditasyon zorunluluğu kapsamındaki ekipman listesinde yer almaz.

Adım adım kontrol

1. Doküman incelemesi: Hat şeması, konveyör kimliği (tip, uzunluk, hız, motor gücü), önceki kontrol raporu ve bakım kayıtları incelenir; hat üzerinde yapılmış değişiklikler sorgulanır.
2. Yapısal kontrol: Şase ve taşıyıcı yapıda deformasyon, korozyon, ayak/askı bağlantıları; yürüyüş yolları, geçit köprüleri ve korkuluklar kontrol edilir.
3. Mekanik aksam: Bant/zincir durumu ve gerginliği, bant kenar yırtıkları ve ek yerleri, tambur ve makaralarda aşınma/sarma, gerdirme düzeni ve sıyırıcılar incelenir.
4. Koruyucular: Tahrik, kuyruk ve gerdirme bölgelerinin siperleri, yan koruyucu paneller, yükleme/boşaltma noktalarındaki kapatmalar yerinde ve sağlam mı doğrulanır.
5. Güvenlik tertibatları testi: Acil durdurma butonları ve çekme halatı hat boyu denenir (durdurma + kilitte kalma + reset şartı); eğimli hatlarda fren ve geri kayma engelleyicinin tuttuğu, ikaz lambası/sesli uyarının kalkışta çaldığı kontrol edilir.
6. Yüklü çalışma ve raporlama: Hat normal yükünde izlenir (bant kaçığı, anormal ses, ısınma); topraklama ve elektrik bağlantıları kontrol edilir, bulgular derecelendirilmeden tespit edildiği hâliyle raporlanır (gerekçesi aşağıdaki rapor bölümündedir).

Muayene protokolü: hangi sırayla, neyle bakılır

Konveyör muayenesi iki ayrı durumda yapılır ve ikisinin karıştırılması hem kontrolü eksik bırakır hem tehlikelidir. Koruyucuların sökülmesini gerektiren, elle temas edilen ve ölçü alınan her şey hat durdurulmuş, enerjisi kesilmiş ve kilitlenmiş hâldeyken yapılır; yalnız izleyerek yapılan gözlemler (bant kaçığı, anormal ses, yatak ısınması, malzeme sıçraması) hat kendi yükünde çalışırken alınır. Çalışır hatta müdahale — temizlik, sıyırıcı ayarı, makara değişimi — konveyörün en sık kaza senaryosudur; kontrolün kendisi bu senaryoyu üretmemelidir. Kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri rapora yazılır (EK-III md. 1.7.4) ve ölçülen değerler md. 1.7.5 uyarınca ilgili standarttaki ve üretici talimatındaki değerlerle kıyaslanarak değerlendirilir.

Durdurulmuş hattaki tarama, hattın malzemeyi taşıyan yüzeyinden başlayıp tahrike doğru ilerler. Önce bant gelir: gerginliği, kenar yırtıkları, delinme ve ek yerlerinin durumu incelenir. Bandı taşıyan makaralar iki gruptur — üst kolun altındaki taşıyıcı makaralar ile alt kolun altındaki dönüş makaraları — ve her ikisinde de serbest dönüş, sıkışma, yatak sesi ve gövde aşınması aranır; dönmeyen bir makara bandı tek noktadan aşındırır. Ardından hattın iki ucundaki tahrik ve kuyruk tamburlarına geçilir: tambur yüzeyinde aşınma ve kaplama dökülmesi, yataklarda ses ve ısınma, tahrik grubunda bağlantı gevşemesi. Bandın gerginliğini ayarlayan gerdirme (germe) düzeninde ise ayar payının tükenip tükenmediği ve ayar kilidinin tutup tutmadığı görülür; ayar payı bitmiş bir gergi, bant ekinin uzadığının işaretidir.

Muayenenin ikinci ekseni kapılma (nip) bölgeleridir: bandın tambura sarılmaya başladığı yerler, el ve giysinin kapılabildiği en tehlikeli noktalardır ve tam bu bölgeler koruyucu siperlerle kapatılmış olmalıdır. Siperin yerinde, sağlam ve sökülmemiş olduğu doğrulanır; bakım için “geçici olarak” çıkarılmış ve geri takılmamış siper, hat çalışıyor olsa bile bulgu olarak yazılır. Aynı mantık besleme ve boşaltma noktalarında da işler: yükleme hunisi ile bandın iki yanını kapatan yan (etek) koruyucu paneller, hem malzeme sıçramasını hem de bant kenarına el uzatmayı engeller; panellerin yerinde ve sağlam olduğu aranır.

Son eksen durdurma zinciridir ve örneklemeyle denenmez. Hat boyunca uzanan acil çekme halatı (pull-cord), erişilebilir her bölgeden ayrı ayrı çekilir: hat durmalı, şalter mekanik olarak kilitli kalmalı ve yerinde elle resetlenmeden yeniden yol verilememelidir. Halatın gerginliği, sarkma ve kopukluk ile şalter aralıkları da bu turda görülür. Acil durdurma butonları halattan bağımsız olarak ayrıca denenir — yalnız butondan durdurma çekme halatının yerine geçmez, ikisi ayrı tertibattır. Eğimli hatlarda frenin ve geri kayma engelleyicinin yükü tuttuğu, kalkışta ikaz lambası ve sesli uyarının çalıştığı, hat kenarındaki yürüyüş yolları ile geçit köprülerinin ve korkulukların yerinde olduğu bu aşamada doğrulanır.

Kontrol maddeleri

• Şase ve taşıyıcı yapı sağlamlığı
• Bant/zincir durumu ve gerginliği
• Tambur ve makara aşınma kontrolü
• Sıkışma noktaları koruyucu siperleri
• Acil çekme halatı (pull-cord) testi
• Acil durdurma butonlarının çalışırlığı
• Yan koruyucu paneller
• Yükleme/boşaltma noktası güvenliği
• Frenleme ve geri kayma engelleyici
• Topraklama ve elektrik bağlantıları
• Yağlama sistemi
• İkaz lambaları ve sesli uyarı
• Bakım kayıtları

Sahada sık görülen kusurlar

Aşağıdakiler konveyör raporlarında en çok tekrarlanan uygunsuzluklardır. Listede derecelendirme yoktur; gerekçesi bir alttaki bölümdedir.

• Tambur siperinin sökülmüş olması — bakım ya da temizlik için çıkarılıp geri takılmamış koruyucular; konveyörün en ağır sonuçlu kusuru budur.
• Çekme halatının hat boyunu kapsamaması — halat yalnız hattın bir bölümüne çekilmiş, uzak uçtan erişilemiyordur.
• Şalterin kilitte kalmaması ya da halat bırakıldığında hattın kendiliğinden yeniden yol alması; yerinde reset şartının hiç kurulmamış olması.
• Yalnız acil durdurma butonuyla yetinilmesi — çekme halatı hiç takılmamıştır.
• Gevşek ya da kaçık bant; gergi ayar payının tükenmiş olması, bandın şaseye sürtmesi.
• Bant kenarında yırtık, ek yerinde açılma ve delinme.
• Dönmeyen ya da sıkışmış makaralar; yatakta aşırı ses ve ısınma.
• Yan (etek) panellerinin sökülmesi ya da yükleme hunisinde malzeme sıçramasını engelleyecek kapatmanın bulunmaması.
• Eğimli hatta geri kayma engelleyicinin bulunmaması ya da yükü tutmaması.
• Hat üzerinden gelişigüzel geçilmesi — geçit köprüsü ve korkuluk yokluğu; konveyör üzerine basılarak karşıya geçildiğini gösteren izler.
• Kalkış ikazının çalışmaması — uzun ve görüş açısı kapalı hatlarda sesli/ışıklı uyarı olmadan yol verilmesi.
• Tozlu ortamda birikinti, yağlama noktalarının ihmal edilmesi ve topraklama bağlantısının kopuk olması.

Rapor yapısı ve geçerlilik şartları

Rapor bölümleri İEKY EK-III md. 1.7'de sayılır ve konveyör raporu da bu iskelete uyar: Genel Bilgiler (işyeri unvanı, SGK sicil numarası, adres, İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrolün başlangıç/bitiş tarih ve saati, bir sonraki kontrol tarihi, rapor tarihi ve periyodik kontrol metodu), Ekipman Bilgileri (konveyör tipi, toplam uzunluk, bant genişliği, bant hızı, birim uzunluk başına azami yük ve motor gücü), Tespit Edilen Bilgiler, Test Değerleri, Ölçüm Aletleri Bilgileri (md. 1.7.4), Muayene Kriterleri ve Testler (md. 1.7.5), Kusur Açıklamaları, Notlar, Sonuç ve Kanaat ve Yetkili Kişi Bilgileri.

Uzun hatlarda rapora konum bilgisi eklemek pratikte belirleyicidir: “bir makara dönmüyor” ifadesi onarım ekibine yol göstermez, hangi kesimde ve kaçıncı istasyonda olduğu yazılmalıdır. İki hüküm de sık atlanıyor — md. 1.7.7: “Uygunsuzluk veya raporun diğer bölümlerine ait herhangi bir ifade bu bölümde belirtilemez” (bulguların yeri Kusur Açıklamaları bölümüdür, Notlar değil) ve md. 1.7.9: periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin imzasının bulunmadığı raporlar geçersizdir. Kontrol hizmetinden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğine uygun sözleşmenin düzenlenip karşılıklı imzalanması da ayrı bir geçerlilik şartıdır (md. 7/6).

Sonuç uygunsuz çıkarsa md. 1.9 işler: eksiklikler giderilene kadar hat kullanılmaz, işveren kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek şekilde bir uyarı işaretlemesi yapar ve eksikler giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde ikinci bir rapor düzenlenir. Konveyörde bunun karşılığı, hattın enerjisinin kesilip kilitlenmesi ve uyarının tahrik panosu ile saha üzerinde birlikte görünmesidir. Belgeler md. 1.6 gereği iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanır; aynı makara ya da tamburun tekrar eden arıza geçmişi, ancak bu arşivden okunur.

Sıkça Sorulan Sorular