Endüstriyel Kapı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Endüstriyel kapı kontrolü nedir?

Seksiyonel, sarmal (rolling), hızlı sarmal, açılır kanat, sürgülü ve hangar kapıları; panel/perde, kızak-ray sistemi, denge (yay veya karşı ağırlık) düzeni ve çoğunlukla elektrikli tahrikten oluşur. Periyodik kontrol; taşıyıcı ve denge sisteminin bütünlüğünü, güç tahrikli kapılarda kuvvet sınırlama ve algılama tertibatlarını (fotosel, güvenlik kenarı) ve düşme önleyici emniyetin işlerliğini doğrulamaktır.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Çizim aynı tesisin üç ayrı periyodik kontrol kalemini bir arada gösterir; seksiyonel kapı bu sayfanın konusudur. Raf tarafındaki dikme, kiriş, taban plakası ve yük etiketi ile konveyör tarafındaki kapılma bölgeleri, koruyucu siperler ve acil çekme halatı ayrı birer kontrol konusudur; ikisi endüstriyel raf ve konveyör sayfalarında anlatılır.

Yasal dayanak ve standartlar

Periyot: 1 yıl hedef değil tavandır

EK-III'ün tablosu periyodu “ilgili standardın öngördüğü süreler saklı kalmak koşulu ile” verir; md. 1.4 bunu “periyodik kontrol sıklığı, ulusal veya uluslararası standartlarda süre belirtilmemişse, bu Yönetmelikte yer verilen tablolardaki azami süreleri aşamaz” diye bağlar. Endüstriyel kapıda 1 yıl bu yüzden bir üst sınırdır: üretici talimatı daha kısa bir aralık öngörmüşse o geçerlidir ve aralık hiçbir gerekçeyle uzatılamaz. Kapılarda bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü aşınmayı belirleyen şey takvim değil döngü sayısıdır — günde yüzlerce kez açılan bir lojistik rampa kapısıyla ayda birkaç kez açılan hangar kapısı aynı takvimde ama çok farklı yorulma geçmişindedir.

Aralık ayrıca kısalabilir: md. 1.10, ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım sıklığı, kaza veya revizyon geçirmiş olması ve önceki kontrol sonuçları göz önüne alınarak risk değerlendirmesi sonucuna göre muayene sıklığının artırılabileceğini söyler. Periyodik kontrol, üreticinin öngördüğü işletme bakımının yerine de geçmez; ikisi ayrı kayıtlardır ve kontrolde bakım kayıtları ayrıca istenir.

Kim yapabilir?

Endüstriyel kapılar İEKY EK-III'te raf sistemleriyle aynı bölümde, madde 2.5'te düzenlenir. Kontrolleri makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat ve inşaat mühendisleri; inşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; inşaat veya makine tekniker/yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapan kişinin EKİPNET kaydı gerekir ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Endüstriyel kapılar, Ek Madde 2'deki akreditasyon zorunluluğu kapsamındaki ekipman listesinde yer almaz.

Adım adım kontrol

1. Doküman incelemesi: Kapı kimliği (tip, ölçüler, tahrik), üretici talimatı, önceki kontrol raporu ve bakım kayıtları incelenir; kapıda sonradan yapılmış tadilat (motor eklenmesi, panel değişimi) sorgulanır.
2. Yapısal kontrol: Çerçeve, paneller/perde, kızak-raylar, menteşe ve makaralarda deformasyon, korozyon ve aşınma; bağlantıların sıkılığı kontrol edilir.
3. Denge ve düşme emniyeti: Yay/karşı ağırlık sisteminin durumu, halat ve tamburlar, yay kırılma emniyeti veya düşme freninin varlığı ve işlerliği (üretici yöntemiyle) doğrulanır.
4. Güvenlik tertibatları testi: Fotosel/güvenlik bariyeri önünde engel testi, güvenlik kenarı (safety edge) tepkisi, kuvvet ölçerle kapanma kuvveti ölçümü, acil durdurma ve manuel açma (kurtarma) düzeni denenir.
5. İşletme testi: Tam açma-kapama döngüleri; sınır anahtarlarının duruş noktaları, ikaz lambası/sesli uyarı, kumanda ve kontrol paneli işlevleri gözlemlenir.
6. Elektrik ve raporlama: Topraklama ve elektrik bağlantıları kontrol edilir; bulgular derecelendirilmeden, tespit edildiği hâliyle listelenir (gerekçesi aşağıdaki rapor bölümündedir) ve uygunluk kanaati yazılır.

Muayene protokolü: hangi sırayla, neyle bakılır

Kapı muayenesinin ayırt edici tarafı, muayenenin bir kısmının kapı hareket hâlindeyken yapılmasıdır; bu yüzden protokol aynı zamanda bir emniyet düzenidir. Kontrol öncesinde geçiş kapatılır, kapının altında kimsenin bulunmadığı doğrulanır ve denge sistemine dokunulacaksa kanat mekanik olarak desteklenir — kopmuş bir yay ya da halat, kanadın tüm ağırlığını bir anda serbest bırakır. Ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri rapora yazılır (EK-III md. 1.7.4); ölçülen değerler md. 1.7.5 uyarınca ilgili standarttaki ve üretici talimatındaki değerlerle kıyaslanarak değerlendirilir.

Sıra kapalı kapıdan başlar, yükü taşıyan düzene çıkar, en sona insanı koruyan tertibatlar bırakılır. Önce kanat panelleri ve panel ekleri: panellerde deformasyon, korozyon ve ek yerlerinde açılma aranır. Ardından kanadı yörüngede tutan kılavuz raylar (kızaklar) ve makaralar gelir — ray hizası, rayın yapıya sabitlenmesi, rayda ezilme ile makara ve menteşelerdeki aşınma ve boşluk. Üçüncü sırada kapının ağırlığını dengeleyen denge sistemi vardır: kapının üstündeki yatay mil, üzerindeki sarmal yaylar, iki uçtaki kablo tamburları ve tamburlardan alt kanada inen halatlar. Burada yay ve halat bütünlüğü, halatın tambura düzgün ve tek sıra hâlinde sarılması, halat uçlarının bağlantısı ve mil yataklarının durumu aranır; karşı ağırlıklı düzenlerde aynı işi ağırlık, makara ve halatı görür. Dengesi bozulmuş bir kapı, elle açıldığında yarı yolda tutunmaz ya da kendiliğinden kapanır — bu, ölçü aletine gerek bırakmayan ilk uyarıdır.

Dördüncü sırada düşme önleyici tertibat denetlenir: yay ya da halat koptuğunda kanadın serbest düşmesini engelleyen düzenektir — seksiyonel kapıda yay kırılma emniyeti, sarmal kapıda düşme freni. Varlığı ve işlerliği üretici talimatındaki yöntemle doğrulanır; bu tertibatın gelişigüzel tetiklenerek denenmesi mekanizmaya zarar verebileceği için yöntem üreticiden okunur. En son, insanı koruyan üçlü sınanır: fotosel / güvenlik bariyeri ışın yolunun önüne engel konarak denenir — kapı durmalı ve geri açmalıdır; alt kapanma kenarındaki güvenlik kenarı temasla tetiklenip hareketi durdurmalı, profilinde ezilme ve kopukluk bulunmamalıdır; kapanma kuvveti ise kalibre edilmiş kuvvet ölçerin kapanma yolu üzerine, kanadın hareket doğrultusuna yerleştirilmesiyle okunur. Ölçüm tek noktada değil, kapanma yolu boyunca standardın tarif ettiği konumlarda tekrarlanır ve okunan değer o ölçüm konumuna göre değerlendirilir; ana kapanma kenarı yaklaşımında 400 N mertebesi referans alınır. Zincir tamamlandıktan sonra acil durdurma, manuel açma (kurtarma) düzeni ve sınır anahtarlarının duruş noktaları tam açma-kapama döngüsüyle gözlenir.

Kontrol maddeleri

• Çerçeve ve gövde sağlamlığı
• Açma-kapama mekanizmasının düzgün çalışırlığı
• Yay/karşı denge sistemi
• Düşme önleyici güvenlik tertibatı (anti-fall)
• Foto-sensör/güvenlik bariyeri testi
• Sıkışma koruma kuvveti testi (TS EN 12453)
• Acil durdurma ve manuel açma sistemi
• Kontrol paneli ve uzaktan kumanda
• İkaz lambaları ve sesli uyarı
• Topraklama ve elektrik bağlantıları
• Kapı yataklarında aşınma
• Conta ve sızdırmazlık durumu
• Bakım kayıtları
• Kapasite etiketi (yük kapısı için)

Sahada sık görülen kusurlar

Aşağıdakiler endüstriyel kapı raporlarında en çok tekrarlanan uygunsuzluklardır. Listede derecelendirme yoktur; gerekçesi bir alttaki bölümdedir.

• Düşme önleyici tertibatın hiç bulunmaması ya da varlığı görülüp işlerliğinin hiç doğrulanmamış olması — kapı kazalarının en ağır sonuçlu senaryosu buradan çıkar.
• Fotoselin devre dışı bırakılması — hizası bozulmuş, üzeri bantlanmış ya da kapanmayı engellediği için kablosu sökülmüş güvenlik bariyerleri.
• Güvenlik kenarının tepki vermemesi; profilinde ezilme, yırtılma ya da kablo kopukluğu bulunması.
• Kapanma kuvvetinin hiç ölçülmemiş olması — rapora “uygundur” yazılmış ama ölçülen değer ve ölçüm konumu yazılmamıştır; md. 1.7.5 anlamında bu bir değerlendirme değildir.
• Halatın tamburda düzensiz sarılması, üst üste binmesi, tel kopukluğu ya da uç bağlantısının gevşemesi.
• Yay kırılması sonrası tek yayın değiştirilmesi ve dengenin yeniden ayarlanmaması; kapının elle açıldığında yarı yolda tutunmaması.
• Kılavuz rayın yapıya gevşek bağlanması, rayda çarpma kaynaklı ezilme, makara ve menteşelerde aşırı boşluk.
• Panel eklerinde açılma, panelde deformasyon ve özellikle nemli/soğuk ortam kapılarında korozyon.
• Acil durdurmanın ya da manuel açma (kurtarma) düzeninin çalışmaması; kurtarma kolunun erişilemeyecek yerde ya da kilitli olması.
• Sonradan tahrik eklenmiş manuel kapı — kapı motorlandığı hâlde kuvvet sınırlama ve algılama tertibatı hiç kurulmamıştır.
• Bakım kayıtlarının bulunmaması; kapının döngü sayısı yüksek olduğu hâlde yalnız yıllık kontrole bırakılmış olması.

Rapor yapısı ve geçerlilik şartları

Rapor bölümleri İEKY EK-III md. 1.7'de sayılır ve kapı raporu da bu iskelete uyar: Genel Bilgiler (işyeri unvanı, SGK sicil numarası, adres, İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrolün başlangıç/bitiş tarih ve saati, bir sonraki kontrol tarihi, rapor tarihi ve periyodik kontrol metodu), Ekipman Bilgileri (kapı tipi, açıklık ölçüleri, tahrik biçimi ve motor gücü), Tespit Edilen Bilgiler, Test Değerleri (ölçülen kapanma kuvveti burada yer alır), Ölçüm Aletleri Bilgileri (md. 1.7.4), Muayene Kriterleri ve Testler (md. 1.7.5), Kusur Açıklamaları, Notlar, Sonuç ve Kanaat ve Yetkili Kişi Bilgileri.

Pratikte iki hüküm atlanıyor. Birincisi md. 1.7.7: “Uygunsuzluk veya raporun diğer bölümlerine ait herhangi bir ifade bu bölümde belirtilemez” — bulguları Notlar'a yazmak yaygın ama yanlıştır, yerleri Kusur Açıklamaları bölümüdür. İkincisi md. 1.7.9: periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin imzasının bulunmadığı raporlar geçersizdir. Kontrol hizmetinden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğine uygun sözleşmenin düzenlenip karşılıklı imzalanması da ayrı bir geçerlilik şartıdır (md. 7/6).

Sonuç uygunsuz çıkarsa md. 1.9 işler: eksiklikler giderilene kadar kapı kullanılmaz, işveren kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek şekilde bir uyarı işaretlemesi yapar ve eksikler giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde ikinci bir rapor düzenlenir. Kapıda bunun pratik karşılığı çoğu zaman tahrikin enerjisinin kesilmesi ve geçişin başka bir kapıya yönlendirilmesidir; “yalnız elle kullanılsın” talimatı, düşme emniyeti şüpheliyken yeterli bir önlem değildir. Belgeler md. 1.6 gereği iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanır.

Sıkça Sorulan Sorular