Seyyar İskele Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Seyyar iskele kontrolü nedir?

Alüminyum veya çelik modüler elemanlardan kurulan, tekerlekli erişim kulelerini kapsar. Kontrol; taşıyıcı elemanların (çerçeve, dikme, diagonal kuşaklama, platform), güvenlik donanımının (korkuluk, süpürgelik, erişim merdiveni, bağlantı kilitleri) ve hareket sisteminin (tekerlekler, frenler, stabilizatörler) üretici kılavuzu ve TS EN 1004-1 çerçevesinde doğrulanmasıdır. Sabit cephe iskelesinin kontrolü için yapı iskelesi rehberine bakın.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Yasal dayanak ve standartlar

Periyot: 1 yıl hedef değil tavandır

EK-III'ün tablosu periyodu “ilgili standardın öngördüğü süreler saklı kalmak koşulu ile” verir; md. 1.4 bunu “periyodik kontrol sıklığı, ulusal veya uluslararası standartlarda süre belirtilmemişse, bu Yönetmelikte yer verilen tablolardaki azami süreleri aşamaz” diye bağlar. Yani seyyar iskelede 1 yıl bir üst sınırdır; üretici kılavuzu daha kısa bir aralık öngörmüşse o geçerlidir ve aralık uzatılamaz.

Aralık ayrıca kısalabilir: md. 1.10, ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım sıklığı, kaza veya revizyon geçirmiş olması ve önceki kontrol sonuçları göz önüne alınarak risk değerlendirmesi sonucuna göre muayene sıklığının artırılabileceğini söyler. Kule birden çok şantiye arasında dolaşıyor, sürekli sökülüp kuruluyor ya da dış ortamda bırakılıyorsa bu maddenin işletilmesi beklenir.

Kim yapabilir?

Seyyar iskele EK-III'te kaldırma ve iletme ekipmanları tablosunda yer alır; kontrolü iskele grubu unvanları — inşaat ve makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar — yapabilir. Ekipman Ek Madde 2'deki akreditasyon kapsamında değildir — yetkili mühendis kontrolü yeterlidir; raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur (md. 7/5).

Kontrolün ön koşulları da işverendedir. md. 7/4 uyarınca işveren, kontrolü yapan kişinin belirttiği ön hazırlıkları yapmakla yükümlüdür; seyyar iskelede bunun karşılığı kulenin muayene için kurulu ve kullanılacağı konfigürasyonda hazır bulundurulması, kurulum-sökme talimatının ve varsa önceki raporun sahada olmasıdır. Sökülü hâlde bir yığın olarak bekleyen elemanlar üzerinden yapılan kontrol, kilitlerin kavramasını ve kuşaklama desenini gösteremeyeceği için eksik kalır. Periyodik kontrol ayrıca işletmenin kendi gözle muayene düzenini ortadan kaldırmaz: EK-III md. 1.3.1, ekipmanın çatlak, gevşemiş bağlantılar, parçalardaki deformasyon, aşınma ve korozyon bakımından gözle muayene edilmesini, md. 1.3.2 ise bu muayenenin kayıt altına alınmasını ister. Her kurulum öncesi yapılan kullanım kontrolü bu kapsamdadır ve yıllık rapor, o kayıt düzeninin işleyip işlemediğini de denetler.

Adım adım kontrol

1. Kimlik ve doküman: Üretici, model, TS EN 1004 sınıf etiketi, izin verilen platform yükü, çalışma yüksekliği; kurulum-sökme talimatının ekipmanla birlikte bulunması.
2. Taşıyıcı elemanlar: Çerçeve ve dikmelerde ezik/çatlak/korozyon, diagonal kuşaklamaların doğru konumda ve tam sayıda olması, eleman uçlarındaki kilit yuvaları.
3. Platform ve korkuluklar: Platform tahta/ızgara bütünlüğü ve kapak menteşesi, korkuluk ve süpürgelik takımının eksiksizliği, iç erişim merdiveninin güvenliği.
4. Tekerlek-fren-stabilizatör: Tekerlek gövdeleri ve kilitli oturma, fren mekanizmalarının her tekerlekte çalışması, stabilizatör/destek ayaklarının üretici şemasına uygunluğu.
5. Kilitler ve kurulum doğrulaması: Bağlantı kilitlerinin (clip-on) kavraması, örnek kurulumda elemanların eşleşmesi; yük dağılımı ve hava şartları sınırlarının talimatta yer alması.
6. Raporlama: Bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz olarak işaretlenir; kusurlar derecelendirilmeden, tespit edildiği hâliyle yazılır (gerekçesi aşağıdaki rapor bölümündedir). Hasarlı elemanlar tek tek listelenir ve kullanımdan çıkarılması istenir.

Muayene protokolü: hangi sırayla, neyle bakılır

Seyyar iskele muayenesi tahribatsız ve büyük ölçüde gözle + boyutsal bir muayenedir; kule kurulu ve üretici kılavuzundaki konfigürasyonda dururken yapılır, çünkü eksik kuşaklama ya da yanlış oturmuş bir kilit ancak kurulu hâlde görünür. Gereken takım sadedir — şerit metre, şakül ya da eğim ölçer ve su terazisi — ama kayıt disiplini serttir: EK-III md. 1.7.4 kullanılan aletlerin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgilerinin raporda yer almasını, md. 1.7.5 ise ölçülen değerlerin ilgili standarttaki ve üretici kılavuzundaki değerlerle kıyaslanarak değerlendirilmesini ister. “Uygundur” demek yetmez; ölçtüğünüz sayının hangi değere karşı okunduğu görünmelidir.

Sıra aşağıdan yukarı kurulur, çünkü alttaki bir kusur üstteki her şeyi geçersiz kılar. Tarama seyyar iskelenin ayırt edici tarafı olan hareket ve denge sistemiyle başlar: tekerleklerin gövdeye kilitli oturması, her tekerlekte frenin ayrı ayrı denenmesi ve kilitliyken tekerleği gerçekten sabitlemesi, tekerlek gövdesinde çatlak ve aşırı aşınma, stabilizatör/destek ayaklarının üretici şemasına göre takılmış olması ve zemin temasının tam olması. Ardından çerçeve ve dikmeler gelir; düşeylik ölçülür, gövdede çatlak, ezik ve korozyon aranır. Üçüncü sırada dikmeleri birbirine bağlayan yatay kuşaklar ve çapraz kuşaklamalardır: burada tek eleman sağlamlığından çok eksiksizlik ve doğru konum denetlenir — kurulum kılavuzundaki desene uyuluyor mu, atlanmış bir çapraz var mı. Bunların çerçeveyle kesiştiği her noktadaki bağlantı kilitlerinde (clip-on) kilidin tam kavradığı, yuvada deformasyon bulunmadığı ve eksik eleman olmadığı görülür.

Sonra çalışma platformu ölçülür: döşemenin boşluksuz kapatılması, elemanların kaymaya ve rüzgârın kaldırma etkisine karşı sabitlenmesi, kapak menteşesinin sağlamlığı ve çalışma alanı genişliğinin topuk tahtası dâhil okunması. Yan koruma en sona bırakılır, çünkü platform seviyesi kesinleşmeden korkuluk ve topuk tahtası yüksekliği doğru ölçülemez; ikisi de platformun üst yüzeyinden ölçülür ve üretici kılavuzundaki değere karşı okunur, ayrıca korkuluk takımının (ana korkuluk, ara korkuluk, süpürgelik) her çalışma katında eksiksiz olduğu doğrulanır. Tarama kapanmadan bakılacak son iki kalem erişim düzeni — iç merdiven, platformdaki ulaşım kapağının kilidi ve geçiş açıklığı — ile dikmeye asılı sınıf ve yük plakasıdır.

Sınıf etiketi, yük ve üretici kılavuzu

Seyyar iskelede kapasiteyi belirleyen şey elemanların kendisi değil, kurulmuş konfigürasyondur: çalışma yüksekliği, platform ölçüsü, kaç kat kuşaklama yapıldığı ve stabilizatörlerin açılıp açılmadığı izin verilen yükü birlikte belirler. Bu yüzden kontrolde etiket ile fiilî kullanım karşılaştırılır; ölçülüp rapora yazılacak kimlik bilgileri çalışma yüksekliği, platform ölçüleri, azami yük ve TS EN 1004 sınıflandırmasıdır (Sınıf 2 / Sınıf 3).

Etiketi ve kurulum kılavuzu sahada bulunmayan bir kulede sınıf da yük sınırı da doğrulanamaz; bu eksiklik başka hiçbir kusur olmasa bile tek başına bulgudur, çünkü kontrolün karşılaştırma yapacağı referans ortadan kalkmıştır. Aynı gerekçe yükseklik/taban oranı ve rüzgâr sınırları için de geçerlidir: bunlar standardın verdiği tek bir sayı değil, üreticinin o model için beyan ettiği değerlerdir ve talimatta erişilebilir olmalıdır. Farklı üreticilere ait çerçeve ve kuşakların aynı kulede karıştırılması da aynı sonucu doğurur — kilit tutsa bile kapasite beyanı geçersizleşir.

Kontrol maddeleri

• Çerçeve ve dikme sağlamlık kontrolü
• Diagonal kuşaklamaların doğru kurulumu
• Platform tahta/ızgara bütünlüğü
• Korkuluk ve süpürgelik
• Erişim merdiveni güvenliği
• Tekerlekler ve frenleme sistemi
• Stabilizatör/destek ayakları
• Bağlantı kilitleri (clip-on)
• Etiket ve kapasite belgesi
• Kurma/sökme talimatı erişilebilirliği
• Yük dağılımı uygunluğu
• Hava şartlarına karşı dayanım

Sahada sık görülen kusurlar

Aşağıdakiler seyyar iskele raporlarında en çok tekrarlanan uygunsuzluklardır. Listede derecelendirme yoktur; gerekçesi bir alttaki bölümdedir.

• Tutmayan ya da hiç denenmemiş fren — tek bir tekerleğin freni tutmuyorsa kule kullanımdan çıkarılır; frenler örnekleme ile değil tek tek denenir.
• Stabilizatörlerin hiç açılmaması ya da zemine tam oturmaması — açılmamış destek ayağı, kurulum kılavuzundaki yükseklik sınırını fiilen geçersiz kılar.
• Eksik ya da atlanmış çapraz kuşaklama — kule kurulu ve sağlam görünse de yatay yük taşıma düzeni kılavuzdaki desene uymuyordur.
• Tam kavramayan clip-on kilitler; yuvası ezilmiş, yayı yorulmuş ya da eksik bağlantı elemanları.
• Korkuluk takımının eksik kurulması — ara korkuluğun ya da süpürgeliğin yalnız bazı katlarda bulunması.
• Platformun boşluklu kapatılması veya kapak menteşesi kırık, kilidi çalışmayan ulaşım kapağı.
• Sınıf/yük etiketinin bulunmaması, sökülmüş ya da okunamayacak kadar yıpranmış olması.
• Kurulum-sökme talimatının ekipmanla birlikte olmaması — izin verilen yükseklik ve rüzgâr sınırları bu belgeden okunur; yoksa kurulumun doğruluğu kanıtlanamaz.
• Farklı üreticilere ait elemanların karıştırılması.
• Çerçevelerde ezik, çatlak ve korozyon; dış ortamda bekletilmiş kulelerde kilit yuvalarında paslanma.
• Üzerinde insan varken kulenin itilmesi — kontrol sırasında gözlenen bu kullanım pratiği, ekipman uygun olsa bile rapora not edilir.

Rapor yapısı ve geçerlilik şartları

Rapor bölümleri İEKY EK-III md. 1.7'de sayılır ve seyyar iskele raporu da bu iskelete uyar: Genel Bilgiler (işyeri unvanı, SGK sicil numarası, adres, İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrolün başlangıç/bitiş tarih ve saati, bir sonraki kontrol tarihi, rapor tarihi ve periyodik kontrol metodu), Ekipman Bilgileri, Tespit Edilen Bilgiler, Test Değerleri, Ölçüm Aletleri Bilgileri (md. 1.7.4), Muayene Kriterleri ve Testler (md. 1.7.5), Kusur Açıklamaları, Notlar, Sonuç ve Kanaat ve Yetkili Kişi Bilgileri.

Pratikte iki hüküm atlanıyor. Birincisi md. 1.7.7: “Uygunsuzluk veya raporun diğer bölümlerine ait herhangi bir ifade bu bölümde belirtilemez” — bulguları Notlar'a yazmak yaygın ama yanlıştır, yerleri Kusur Açıklamaları bölümüdür. İkincisi md. 1.7.9: periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin imzasının bulunmadığı raporlar geçersizdir. Kontrol hizmetinden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğine uygun sözleşmenin düzenlenip karşılıklı imzalanması da ayrı bir geçerlilik şartıdır (md. 7/6).

Sonuç uygunsuz çıkarsa md. 1.9 işler: eksiklikler giderilene kadar iskele kullanılmaz, işveren kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek şekilde bir uyarı işaretlemesi yapar ve eksikler giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde ikinci bir rapor düzenlenir. Seyyar iskelede bunun pratik karşılığı, kulenin sökülüp hasarlı elemanın hattan çıkarılması ve kartın kule üzerinde fiziksel olarak asılı kalmasıdır. Belgeler md. 1.6 gereği iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanır.

Sıkça Sorulan Sorular