Gıda / Kemik Şerit Testeresinin Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Gıda şerit testeresi periyodik kontrolü nedir?

Kontrol iki riski birlikte değerlendirir. Birincisi mekanik güvenlik: dönen şerit, volanlar ve besleme sırasında elin kesici bölgeye yaklaşması. İkincisi, diğer testerelerde bulunmayan hijyen güvenliği: gıdaya temas eden her yüzey, her ölü boşluk ve yıkama sonrası her birikinti ürün güvenliği sorunudur. TS EN 12268 ikisini tek standartta verir. Kapsam et, donmuş et ve kemik kesen masaüstü ve yer tipi şerit testerelerdir; ahşap ve ev tipi makineler kapsam dışıdır.

Çizimdeki mekanik muayene zinciri

Şema, kontrolün mekanik yarısını makine üzerinde sıraya dizer; hijyen ayağı çizimde değil, aşağıdaki kendi bölümündedir. Tur şerit koruyucusu ve volan kapaklarıyla başlar: kesim bölgesi dışında şeridin kapalı kaldığı — açıkta kalan bölümün yalnızca kesim açıklığı kadar olduğu — ve volan kapağı açıldığında interlock'un şeridi durdurduğu, kapak açıkken makinenin çalışmadığı görülür. Ardından ayarlanabilir kılavuz-koruyucu iş parçasına indirilerek denenir; yukarıda sabitlenmiş bir kılavuz şeridi boydan boya açıkta bırakır.

Şeridin kendi düzeni üç noktadan okunur. Kılavuz yataklarında yatak yüzeyi aşınması ve boşluğu aranır — şerit kesim sırasında yanal kaçmamalıdır. Volanlarda bandaj aşınması, salgı, yatak sesi ve titreşim değerlendirilir. Şerit gövdesinde kırık diş, çatlak ve gövde aşınması görülür; kemik kesiminde diş kaybı hızlı olduğu için bu madde gıda testeresinde ahşap ve metal kardeşlerinden daha sık uygunsuz çıkar. Gerginlik ise gösterge ya da ölçeriyle alınır.

Alt bölge iki kontrolü birden taşır. Kesme tablası ve iş parçası desteği sağlam olmalıdır; kemik kesiminde tabla ve kılavuz yüzeyleri hızla yenir ve bu yüzey aynı zamanda gıdaya temas eden yüzeydir — yani tek bir aşınma hem mekanik hem hijyen maddesini ilgilendirir. İtici (besleme) tertibatı elin şeride yaklaşmasını engellemelidir: donmuş üründe parçanın kayması en sık el yaralanması yoludur. Gövde altı tahliye ağzı kesim döküntüsünün biriktiği bölgedir; yıkama sonrası su tahliyesi ve ölü boşluk hijyen maddeleriyle birlikte değerlendirilir. Tur, fonksiyon testiyle denenen acil durdurma ile kapanır; topraklama ve elektrik bağlantıları aynı turda doğrulanır.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Yasal dayanak ve standartlar

Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?

EK-III md. 2.4.1 gereği tezgâhların periyodik kontrolleri; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur.

Periyot azami 1 yıldır; üretici daha kısa süre öngörmüşse kısaltılabilir, uzatılamaz. Şerit testere, akreditasyon zorunluluğu getirilen ekipmanlar listesinde (İEKY Ek Madde 2) yer almaz. Kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sözleşmesi onaylanmalıdır.

Raporun kimlik bölümü: makine biçimi ve işlenen ürün neden sorulur?

Gıda şerit testeresi raporunda etiket bilgilerinin yanında iki alan daha vardır ve ikisi de kontrolün kapsamını belirler. Birincisi makine biçimi: masaüstü (altlıksız), masaüstü (altlıklı), yer tipi (sabit) ve yer tipi (tekerlekli). Bu ayrım EN 12268'in kapsam cümlesinden gelir ve doğrudan iki maddeyi etkiler — makine yerleştirilmesi ve sabitlenmesi maddesi masaüstü altlıksız bir makinede tezgâha bağlantıyı, tekerlekli yer tipinde ise fren/sabitleme düzenini sorar. İkincisi işlenen ürün (et, donmuş et, kemik): donmuş ürün besleme güvenliğini, kemik ise şerit ve tabla aşınmasını öne çıkarır.

Kimlik bölümünün geri kalanı ölçülebilir kapasite verisidir: şerit genişliği, kalınlığı ve uzunluğu, maksimum kesim yüksekliği, motor gücü, şerit hızı ve voltaj. Şerit ölçülerinin rapora yazılması biçimsel değildir — gerginliğin kabul değeri tam da bu ölçülere bağlıdır; şerit kesiti yazılmamış bir raporda gerginlik satırı sonradan doğrulanamaz.

Hijyen ayağı: bu raporu ayıran altı madde

Şablondaki 24 maddenin altısı EN 12268'in hijyen ayağından gelir:

• Gıda ile temas eden yüzeyler: çatlak, çapak, aşınma — kemik kesiminde tabla ve kılavuz yüzeyleri hızla yenir
• Korozyona dayanıklı malzeme: pas lekesi, kaplama kalkması
• Sökülebilir parçaların temizlenebilirliği: tabla, kılavuz, şerit sıyırıcı ve kapaklar üretici yordamına göre sökülüp takılabiliyor mu
• Hijyenik tasarım: ölü boşluk, ürün birikinti bölgesi
• Yıkama sonrası su tahliyesi: gövdede biriken su kemik ununu tutar
• Yıkamaya karşı elektrik koruması: pano ve teçhizat hortumlu yıkamaya dayanıyor mu

Bu altı madde ayrı bir tur ya da ayrı bir belge değildir: mekanik maddelerle aynı rapor listesinde işaretlenir, ayrı bir hijyen raporu düzenlenmez. Pratikteki tek ayrım zamanlamadır — mekanik maddeler üretim koşullarında da görülebilirken hijyen maddeleri makine yıkanıp kurumadan güvenilir biçimde değerlendirilemez; ıslak bir gövdede çatlak da, ölü boşlukta birikinti de görünmez. Bu yüzden kontrol randevusu tesisin temizlik vardiyası sonrasına alınır. İkinci bir pratik sonuç daha vardır: mekanik ve hijyen maddeleri sık sık aynı fiziksel yüzeyi işaret eder — aşınmış bir kesme tablası hem parça kaymasının hem temizlenememenin kaynağıdır — ve o yüzey için tek bir tespit değil, iki ayrı madde altında iki ayrı gerekçe yazılır.

Adım adım kontrol

1. Kimlik ve makine biçimi: Marka, tip, imal yılı, seri no; makine biçimi (masaüstü/yer tipi), işlenen ürün, şerit ölçüleri, kesim yüksekliği, motor gücü, şerit hızı.
2. Kesici bölge korumaları: Şerit koruyucusu, volan kapakları ve interlock'ları, kesim bölgesi dışında şeridin kapalılığı, kılavuz-koruyucunun indirilebilmesi.
3. Şerit ve tahrik: Gerginlik, kılavuz yatakları, diş bütünlüğü, volanlar, motor-tahrik-kayış sistemi.
4. Besleme güvenliği: İtici tertibatı elin şeride yaklaşmasını engelliyor mu, tabla ve iş parçası desteği sağlam mı — donmuş üründe parçanın kayması en sık el yaralanması yoludur.
5. Hijyen turu: Altı hijyen maddesi, mümkünse temizlik sonrası makine kuruyken işaretlenir.
6. Fonksiyon testi: Volan kapağı açılınca interlock şeridi durduruyor mu, acil durdurma çalışıyor mu; topraklama, sabitleme, talimat ve bakım kayıtları doğrulanır.

Kontrol maddeleri

• Şase ve gövde sağlamlık · şerit koruyucusu / siperi
• Volan kapakları ve interlock'ları · kesim bölgesi dışında şerit kapalılığı
• Ayarlanabilir kılavuz-koruyucu işlevi · şerit gerginliği ve kılavuz yatakları
• Şerit durumu ve diş bütünlüğü · yatak ve volanlar · motor, tahrik ve kayış sistemi
• İtici (besleme) tertibatı ve el koruması · kesme tablası ve iş parçası desteği
• Yukarıdaki altı hijyen maddesi
• Acil durdurma butonu · topraklama ve elektrik bağlantıları
• Makine yerleştirilmesi ve sabitlenmesi · kullanım talimatı · ikaz levhaları
• Bakım kayıtları · kişisel koruyucu donanım bilgilendirmesi

Bu ekipmanın Bakanlıkça yayımlanmış rapor formatı yoktur (tam liste: İSGÜM formatları rehberi).

Ölçüm ve muayene protokolü: hangi sıra, hangi cihaz

Gıda testeresinde sıranın bir de tesise özgü kısıtı vardır: makine üretim sırasında ıslak ve ürünle doludur. Bu yüzden kontrol, tesisin temizlik vardiyası sonrasına planlanır — hijyen maddelerinin yarısı ancak makine yıkanmış ve kurumuşken görülebilir. Akış üç bloktur:

1. Enerjisiz blok: Ana şalter kapatılır, kilitleme-etiketleme uygulanır. Etiket, kılavuz ve bakım kayıtları doğrulanır; şerit koruyucusu ve volan kapaklarının bütünlüğü, şerit gövdesi ve diş durumu, kılavuz yatakları, volan bandajı, tabla ve destek sağlamlığı, itici tertibatı, pano kilidi ve gövde altı tahliye ağzı görülür. Cihaz: el feneri ve ayna, kumpas, koruyucu açıklıkları için mastar ve cetvel.
2. Enerjili blok: Kilit kaldırılır, makine boşta çalıştırılır. Volan kapağı açıldığında interlock'un şeridi durdurması, acil durdurmanın işlemesi, enerji geri geldiğinde kendiliğinden çalışmama ve şerit hızının kararlılığı sınanır; gerginlik göstergesi ya da ölçeriyle okunur. Cihaz: şerit gerginlik ölçeri, durma süresi ölçer, lüksmetre.
3. Hijyen turu: Temizlik sonrası, makine kuruyken yapılır. Gıdayla temas eden yüzeylerde çatlak, çapak ve aşınma; korozyon ve kaplama kalkması; sökülebilir parçaların üretici kılavuzundaki temizlik yordamına göre sökülüp takılabilmesi; ölü boşluk ve birikinti bölgeleri; yıkama sonrası su tahliyesi ve elektrik teçhizatının hortumlu yıkamaya karşı korunması değerlendirilir.

Kullanılan cihazların kaydı raporun bir bölümüdür: md. 1.7.4 ölçüm aletlerinin adını, seri numaralarını ve kalibrasyon bilgilerini ister. Değerlendirme kuralı da yazılıdır — md. 1.7.5 tespit edilen değerlerin, ekipmanın teknik özelliklerini karşılayıp karşılamadığı ve ilgili standart ile teknik literatürdeki sınır değerlere uygunluğu yönünden kıyaslanmasını ister. Bu ekipmanda tek bir kabul sayısı bulunmadığından kural şudur: ölçülen değer ile kabul değerinin kaynağı rapora birlikte yazılır.

Sahada en sık görülen uygunsuzluklar

Kasap tezgâhı ve et entegre hattı, aynı makinenin iki farklı yorulma biçimini gösterir; buna karşılık tespitler büyük ölçüde ortaktır:

• Ayarlanabilir kılavuz-koruyucu en üstte bırakılmış; şerit boydan boya açıkta
• Volan kapağı kilit tertibatı köprülenmiş, kapak açıkken makine çalışıyor
• İtici tertibatı kaybolmuş ya da hiç kullanılmıyor; donmuş ürün elle bastırılıyor
• Şeritte kırık diş var, gerginlik göstergesi okunmuyor ya da hiç bulunmuyor
• Kesme tablasında çentik ve çapak oluşmuş — hem parça kayıyor hem temizlenemiyor
• Paslanmaz yüzeyde korozyon lekesi, kaynak dikişinde çapak, kaplama kalkmış
• Şerit sıyırıcı ve kapaklar temizlik için sökülmüyor; altında ürün kalıntısı birikmiş
• Gövde altında su göllenmesi var; yıkama sonrası tahliye tıkalı
• Pano ve buton contası bozulmuş; hortumlu yıkamada su alıyor
• Acil durdurma butonu kilitli konumda unutulmuş ya da ürün kasasının arkasında kalmış
• Kullanım talimatı ve ikaz levhaları yıkamadan silinmiş, okunmuyor
• Bakım kayıtları tutulmuyor; kişisel koruyucu donanım bilgilendirmesi yapılmamış

Raporda hangi bölümler bulunur?

Zorunlu bir format bulunmaması, bölüm yapısının serbest olduğu anlamına gelmez: EK-III md. 1.7 bölümleri sayar — genel bilgiler, kontrol metodu, ekipman etiket bilgileri, tespit edilen bilgiler, test değerleri, ölçüm aletleri, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, notlar, sonuç ve kanaat, yetkili kişi bilgileri. İki nokta sık atlanır: notlar bölümüne uygunsuzluk ifadesi yazılamaz (md. 1.7.7) ve sonuç bölümünde güvenli kullanıma sakınca oluşturan bir kusur varsa ekipmanın giderilene kadar kullanılamayacağı açıkça belirtilir (md. 1.7.8).

Uygunsuz sonuçta zincir md. 1.9 ile sürer: hususlar giderilinceye kadar ekipman kullanılmaz, işveren kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek bir uyarı işaretlemesi yapar ve eksikler giderildikten sonraki ikinci kontrol sonucunda ekipmanın kullanılabileceğini belirten ikinci bir rapor düzenlenir. Hijyen maddelerinde bu zincir ayrıca önemlidir: gıdayla temas eden bir yüzeyin uygunsuzluğu, üretimin sürdüğü bir hatta yalnız iş güvenliği değil ürün güvenliği sorunudur.

Sıkça Sorulan Sorular