Elektrik İç Tesisat Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
İç tesisat kontrolü nedir, topraklama ölçümünden farkı ne?
Topraklama ölçümü korumanın "toprak ayağını" doğrular; iç tesisat kontrolü ise tesisatın tamamını ele alır: pano yapısı, kablo ve iletken uygunluğu, koruma cihazı seçimi, aşırı akım koordinasyonu, potansiyel dengeleme ve fonksiyon testleri. İki kontrol çoğu tesiste birlikte planlanır ama ayrı raporlarla belgelenir (ZPKR01 topraklama, ZPKR02 iç tesisat).
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III)
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
- TS HD 60364-4-43 — Aşırı akıma karşı koruma
- TS HD 60364-6 — Doğrulama
Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III madde 2.3.2'ye göre elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve paratoner kontrolleri; elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılabilir; 1 kV altı tesisatlarda elektronik mühendisleri de yetkilidir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması zorunludur.
Periyodik kontrol aralığı, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece azami 1 yıldır. İmalatçı daha kısa süre öngörmüşse veya ekipman ağır çalışma koşullarında kullanılıyorsa süre kısaltılabilir; uzatılamaz. Tesisatta kapsamlı değişiklik (pratikte %20'yi aşan büyüme/değişim — ZPKR01/ZPKR02 zorunlu rapor formatlarında birebir yer alan eşik) yapıldıysa periyot beklenmeden kontrol tekrarlanmalıdır.
Adım adım iç tesisat kontrolü
- Doküman incelemesi: Proje, tek hat şeması, önceki kontrol etiketi. Şebeke tipi, besleme gerilimi, ana kesici tipi ve anma akımı kaydedilir.
- Pano fiziki kontrolleri: Aşağıdaki 6 kriter grubu her panoda tek tek değerlendirilir (Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz).
- Termal kamera taraması: Panolar yük altında taranır; anormal ısınan bağlantı, baralar ve koruma cihazları tespit edilir. Kamera bilgileri (kalibrasyonlu) rapora işlenir.
- Pano genel ölçümleri: Zx (faz-toprak), ZLN (faz-nötr) empedansları, F-F / L-N / N-PE gerilimleri ölçülür; kısa devre akımı Ik3 hesaplanır ve varsa aşırı gerilim koruma (DKD/SPD) dayanımıyla karşılaştırılır.
- Linye/koruma cihazı ölçümleri: Her linye için açma eğrisi, In, kesme kapasitesi (Icu), iletken kesitleri (faz/N/PE), tasarım akımı Ib ve taşıma kapasitesi Iz kontrol edilir; RCD'li devrelerde IΔ ve TΔ ölçülür.
- Potansiyel dengeleme kontrolü: Ana ve tamamlayıcı potansiyel dengeleme iletkenlerinin kesitleri ve süreklilikleri (Ω) ölçülür.
- Zemin izolasyonu kontrolü: İzolasyon halısı bulunan bölgelerde halı boyutları ve zemin izolasyon direnci (kΩ) ölçülür.
- Raporlama: Kusurlar derecelendirilir, sonuç ve kanaat yazılır.
Ölçüm ve test protokolü: hangi test, hangi koşulda?
İSGÜM'ün iç tesisat kriter dokümanı ZPKK02 (yayım 18.07.2025, yürürlük 01.09.2025) yapılacak testleri ve koşullarını madde madde tanımlar. Sahadaki sıra ve en çok atlanan ayrıntılar:
Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.
Hazırlık ve pano listesi
Madde 0'a göre iş güvenliği tedbirleri alındıktan sonra muayeneye başlamadan mevcut durumun fotoğrafı çekilir ve pano listesi oluşturulur; numaralandırma yoksa panolara numara verilir. Listede pano numarası, tanımı, kaç gözlü olduğu ve bulunduğu yer bulunur. Banyo-duş, yüzme havuzu, tıbbi mekân, fotovoltaik besleme veya elektrikli taşıt şarj noktası gibi özel tesisatlar TS HD 60364-7 serisinin kendi bölümüne göre değerlendirilir.
Çevrim empedansı (Zx) ve süreklilik
Zx, tesis enerjiliyken çevrim empedansı ölçen cihazla ve son cihaz veya ekipmanların tamamından ölçülür; değer 6.1 tablosuna yazılır, koruma cihazının açma akımından hesaplanan Zs sınırıyla karşılaştırılır (hesap ayrıntısı topraklama ölçümü rehberinde). Sık atlanan ayrıntı: bu ölçüme süreklilik dahil olduğundan ayrıca süreklilik ölçümüne gerek yoktur. Uygulanamadığı devrelerde TS HD 60364-6 madde 6.4.3'teki R1+R2 yöntemi kullanılır: devre terminallerinden, en uzak nokta ya da priz üzerinden faz+toprak (R1+R2) ve faz+nötr (R1+Rn) direnci ölçülür.
Potansiyel dengeleme sürekliliği
Kablo tavası, hava kanalı gibi elektrikli olmayan metal ekipmanlarda dokunma gerilimi oluşmadığından uygunluk süreklilikle değerlendirilir: iletkenin eşpotansiyel baraya kadar süreklilik direnci ölçülür, Rc < 0,1 Ω olmalıdır (6.2 tablosu).
RCD açma akımı ve açma zamanı
Test, RCD'nin beslediği devrenin son noktasından, cihaz tipine uygun test akımıyla (rampa, 0–180 derece) yapılır; açma akımı (IΔ) ve açma zamanı (TΔ) ölçülür. ZPKK01 madde 7'ye göre açma akımı etiketteki beyan açma akımını, açma zamanı 200 milisaniyeyi geçmemelidir. Ürün standardı TS EN 61008-1 ise gecikmesiz tipte IΔn'de ≤300 ms, 5IΔn'de ≤40 ms; S (selektif) tipte IΔn'de 130–500 ms tanımlar — iki değer seti aynı şey değildir. 1000 mA açma eşiğinin üzerindeki toroidal akım trafolu RCD'lerde test butonu yeterlidir.
Termal kamera taraması
Panolar yük altındayken taranır. ZPKK02 Not 4'e göre kullanımı isteğe bağlıdır; gözle kontrol formunda belirtilmesi yeterlidir, ek eğitim şartı aranmaz.
Muayenenin sonuçlandırılması
Madde 16'ya göre muayene edilen öğe teslim alındığı gibi bırakılır ve alandan ayrılmadan önce fotoğraf çekilir. Pano dışındaki priz, kablo tavası, buat, eşpotansiyel bara, motor gibi ekipmanların kontrolleri notlar bölümünde belirtilir; aşırı gerilim koruma cihazının değerleri ve darbe görüp görmediği de notlara yazılır.
Sınır değerler ve tahkik kuralları
İç tesisatta "tek bir sınır değer" yoktur; her satır kendi koruma cihazına, kesitine ve şebeke tipine göre tahkik edilir. Tablo, İSGÜM kriterlerinin ve atıf yaptıkları mevzuat/standart maddelerinin verdiği kuralları toplar.
| Büyüklük | Kural / sınır | Dayanak |
|---|---|---|
| Kablo–şalter koordinasyonu | Her kesici için ayrı ayrı Ib < In < Iz; kablonun taşıma kapasitesinden büyük şalterde uygunsuzluk verilir | ZPKK02 md.14 · TS HD 60364-4-43 |
| Kesme kapasitesi | Tüm kesicilerin Icu değeri, panonun 3 faz simetrik kısa devre akımından (Ik) büyük olmalı | ZPKK02 md.1 · Elektrik İç Tesisleri Yön. md.57 b-2 |
| Açma akımı (Ia) | Açma eğrisine göre In'in katı: B = 5×, C = 10×, D = 15×; eğri bilinmiyorsa üretici kataloğu ya da TS IEC 61439 | ZPKK02 md.3 |
| Akım taşıma kapasitesi | Iz, ortam sıcaklığı (r1) ve döşeme şekli (r2) katsayılarıyla düzeltilir; tahkik r1·r2·Iz üzerinden | ZPKK02 md.6–9 · TS HD 60364-5-52 |
| Nötr kesiti | Uygulamada faz kesitinin yarısı; harmonikli devrelerde ve PEN'li (TN-C, TN-C-S) sistemlerde faz kesitine eşit | ZPKK02 md.10 |
| PEN iletkeni | Kesiti 10 mm²'den küçük olamaz; yangın tehlikesi olan yerlerden ve Zone-0 / Zone-1'den geçirilmez (tehlikeli alanda TN-S) | ZPKK02 md.10 · EİTY md.57, md.64 · TS EN 60079-14 md.6.2.1 |
| Koruma iletkeni (PE) kesiti | 63 A'e kadar korunan devrelerde tablodan, daha büyük devrelerde hesapla bulunarak kontrol edilir | ZPKK02 md.11 · ETTY md.9-e (Çizelge 4-a / 4-b) · TS HD 60364-5-51 md.514.3 |
| Ek potansiyel dengeleme iletkeni | Yük ve kısa devre akımına göre en az 6 mm², en fazla 25 mm² | ZPKK02 md.12 · Topraklamalar Yön. |
| Potansiyel dengeleme sürekliliği | Rc < 0,1 Ω (eşpotansiyel baraya kadar) | ZPKK02 md.15 |
| RCD açma değerleri | Açma akımı beyan değerini, açma zamanı 200 ms'yi geçmemeli; 1000 mA üzeri toroidal tipte test butonu yeterli | ZPKK01 md.7 |
| 30 mA RCD zorunluluğu | TT ve TN (TN-S / TN-C-S'nin S bölümü) şebekelerde 32 A'e kadar genel kullanım ve seyyar cihaz prizlerinde zorunlu | ZPKK01 md.6 · ETTY md.8 · TS HD 60364-4-41 |
| Linye iletken boyu | Projeden belirlenir; belirlenemiyorsa 20 m kabul edilebilir | ZPKK02 md.13 |
| Yalıtım direnci | Periyodik kontrolde ölçülmez — doğrulama (ilk kontrol) testidir | ZPKK02 Not 3 |
Pano kontrol kriterleri (6 grup)
- Giriş uygunluğu: kablo şebeke/donanım tarafı, pano sabitlenmesi (deprem), dış darbe koruması, pano etrafında yabancı malzeme, zemin izolasyonu
- Topraklama ve potansiyel dengeleme: topraklama iletkeni, ana/ek potansiyel dengeleme, pano kapak bağlantısı (6 mm²)
- Karşılıklı zararlı etkilerin önlenmesi: elektriksel olmayan tesislere yaklaşma, Bant I – Bant II ayrımı, güvenlik devresi ayrımı, iç kapak/pleksi koruma
- Tanımlama: şema ve talimatlar, koruma cihazı ve terminal etiketleri, tehlike/uyarı işaretleri
- Kablo ve iletkenler: kablo yolları ve mekanik koruma, renk kodları (N: mavi, PE: sarı-yeşil), tesisat yöntemi, yangın engeli
- Genel değerlendirme: yangın söndürme tertibatı, temizlik/bakım, korozyon, acil aydınlatma
Raporda hangi ölçüm tabloları bulunur? (ZPKR02)
| Tablo | Kaydedilen değerler |
|---|---|
| 6.1 Pano Genel Ölçümleri | Zx, ZLN (Ω); F-F, L-N, N-PE (V); hesaplanan Ik3 (kA); DKD tipi ve dayanma akımı |
| 6.1.2 Linye Ölçümleri | Açma eğrisi, kutup, In (A), Icu (kA), faz/N/PE kesitleri (mm²), Ib, Iz, IΔ (mA), TΔ (ms), sonuç |
| 6.2 Potansiyel Dengeleme | PD iletkeni kesiti ve süreklilik (Ω), tamamlayıcı PD değerleri |
| 6.3 Zemin İzolasyonu | Halı yeri, en/boy (m), izolasyon direnci (kΩ) |
Kaç rapor düzenlenir? Pano başına mı, tesis başına mı?
ZPKK02'nin kapsam bölümü nettir: rapor her bir ekipman (pano) için ayrı ayrı düzenlenir. Panolar grup pano şeklindeyse tek rapor düzenlenebilir; bu durumda bulgular pano numarasıyla notlar bölümünde açıklanır, uygunsuzluklar rapor eki olarak fotoğrafla gösterilebilir.
İkinci kural daha bağlayıcıdır: İSGÜM'ün her iki kriter dokümanı da bu raporların birbirinin tamamlayıcısı olduğunu, tek başına o raporla uygunluk değerlendirmesi yapılamayacağını yazar. Yani ZPKR02 tek başına düzenlenip "uygundur" kanaati verilemez; fonksiyon tarafı ZPKR01 topraklama raporundaki ölçüm tarafıyla birlikte değerlendirilir. Zorunlu formatların tamamı için İSGÜM zorunlu rapor formatları sayfasına bakabilirsiniz.
Sahada en sık görülen kusurlar
Her biri raporun kusur açıklamaları bölümüne, ilgili pano/linye adıyla yazılır.
- Kesit değişmeden büyütülmüş şalter: yük artınca koruma cihazı değişmiş, kablo aynı kalmıştır. In > Iz olur, Ib < In < Iz zinciri kırılır, kablo koruma cihazından önce ısınır.
- PE kesitinin yetersiz kalması ya da koruma iletkeninin klemensten atlanarak devam ettirilmesi.
- TN-S bölümde nötr ile koruma iletkeninin yeniden köprülenmesi: N-PE geriliminin yüksek çıkması tipik işaretidir.
- Aynı klemense birden fazla iletken sıkılması (özellikle nötr barasında) — gevşeme ve ısınmanın en sık kaynağı.
- RCD'nin test butonunda açmaması, açma süresinin sınırı aşması veya 32 A'e kadar priz devrelerinde 30 mA'lik cihazın hiç bulunmaması.
- Etiketleme eksikliği: linye/terminal etiketi olmayan pano, kapağında tek hat şeması bulunmaması, sökülmüş tehlike-uyarı işareti.
- İç kapak (pleksi) eksikliği, kapatılmamış boş modül yuvası, kilitsiz pano kapağı — gerilim altındaki bölümler erişilebilir durumdadır.
- Pano kapağı topraklama iletkeninin sökülmüş ya da hiç takılmamış olması.
- Termal taramada sıcak nokta: ana şalter ve büyük kesit klemenslerde gevşek bağlantı, dengesiz faz yüklemesinden doğan nötr ısınması.
- Zayıf akım (Bant I) ile enerji kablolarının (Bant II) ayrımsız taşınması; kablo geçişlerinde yangın engelinin yapılmamış olması.
- Ek potansiyel dengelemenin hiç çekilmemesi: metal boru, kablo tavası, hava kanalı gibi yabancı iletken bölümler eşpotansiyel baraya bağlanmamıştır.
- Darbe almış aşırı gerilim koruma cihazının (SPD) değiştirilmemesi.
- Numarası ve tanımı bulunmayan grup panolar: bulgunun hangi panoya ait olduğu raporda gösterilemez.
Sıkça Sorulan Sorular
İç tesisat kontrolü ile topraklama ölçümü aynı şey midir?
Hayır. Topraklama ölçümü korumanın toprak tarafını doğrular; iç tesisat kontrolü panolar, kablolar, koruma cihazları, potansiyel dengeleme ve fonksiyon testleri dahil tesisatın tamamını değerlendirir. İkisi ayrı raporlarla (ZPKR01 ve ZPKR02) belgelenir.
Elektrik iç tesisat kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Standartlarda aksi belirtilmedikçe azami yılda birdir. Tesisatta kapsamlı değişiklik yapıldıysa süre beklenmeden kontrol yenilenir.
Termal kamera taraması zorunlu mudur?
İSGÜM ZPKK02 Not 4'e göre isteğe bağlıdır; kullanıldığında ek eğitim şartı aranmaz ve gözle kontrol formunda belirtilmesi yeterlidir. Pratikte ısınma ve gevşek bağlantı tespitinde çok etkili olduğundan yaygın olarak uygulanır.
Ib ve Iz değerleri neden kontrol edilir?
Ib devrenin tasarım akımı, Iz iletkenin akım taşıma kapasitesidir. Sağlıklı koordinasyonda Ib ≤ In ≤ Iz olmalıdır; aksi durumda iletken aşırı yüklenir ve yangın riski doğar.
Kontrolde tesisatın bir kısmına ulaşılamıyorsa ne yapılır?
Ulaşılamayan bölümler raporda açıkça belirtilir ve değerlendirme 'Uygulanamaz' olarak işaretlenir. Rapor, kontrol edilen kapsamı şeffaf göstermelidir.
Periyodik kontrolde yalıtım (izolasyon) direnci ölçülür mü?
Hayır. İSGÜM ZPKK02 Not 3, yalıtım direnci ölçümlerinin sadece doğrulama kontrollerinde yapılabileceğini, periyodik kontrollerde yapılmayacağını söyler; yalıtım direnci ve gerilim düşümü tahkikleri ilk doğrulamanın konusudur. Ölçüm yapılacaksa devrede ekipman bağlı olmamalı, test gerilimi ve en küçük kabul değeri TS HD 60364-6 doğrulama tablosundan alınmalıdır.
Çevrim empedansı ölçtüysem ayrıca süreklilik ölçmem gerekir mi?
Hayır. ZPKK02'ye göre çevrim empedansı son cihaz veya ekipmanların tamamından ölçülür ve süreklilik bu ölçüme dahildir. Uygulanamadığı devrelerde TS HD 60364-6 madde 6.4.3'teki R1+R2 yöntemi kullanılır. Kablo tavası, hava kanalı gibi elektrikli olmayan metal bölümlerde ise eşpotansiyel baraya kadar süreklilik direnci ölçülür ve Rc < 0,1 Ω aranır.
RCD açma süresi sınırı 200 ms mi, 300 ms mi?
İkisi farklı kaynaktır. İSGÜM ZPKK01 madde 7, periyodik kontrol için açma akımının beyan değerini, açma zamanının 200 milisaniyeyi geçmemesini ister. Ürün standardı TS EN 61008-1 ise gecikmesiz tipte IΔn'de ≤300 ms, 5IΔn'de ≤40 ms; S (selektif) tipte 130–500 ms tanımlar. Selektif ana pano cihazlarında değerlendirme ürün standardının kendi sınıfına göre yapılır.
Pano pano Excel'de mi ilerliyorsunuz?
Raporsis'te pano listesi, linye tabloları ve tüm ölçüm alanları ZPKR02 yapısında hazır; değerleri girin, rapor kendiliğinden şekillensin.
Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.
Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →