Ekskavatör Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Ekskavatör periyodik kontrolü nedir?

Makinenin resmî tanımı Yönetmelik'te değil, Bakanlığın Tablo-6 açıklama tablosunda verilir; hidrolik kazıcıyı tek cümleyle ayırır: paletli, tekerlekli veya ayaklı, kendinden tahrikli; üzerine monteli ekipmanı normal olarak 360° dönüş kapasitesine sahip bir üst yapıda taşıyan; alt takımı hareket ettirmeden kepçe ile kazı yapan makine. İş döngüsü kazma, yükseltme, sallama ve boşaltmadır.

Bu tanım kapsam sorusunu çözer: yükleyici malzemeyi makinenin ileri hareketiyle alır, ekskavatörde kazı döner üst yapı üzerinden yapılır — kontrolün ağırlık merkezi de budur: döner tabla, hidrolik yük tutma, şase-bom yapısı.

Yasal dayanak ve standartlar

Kim yapabilir, ne sıklıkla?

Kontrolü makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Süre azami 1 yıldır; üretici daha kısa aralık öngörmüşse kısaltılır, uzatılamaz.

Kapsam sınırı: 474-5 mi, 474-12 mi?

Adım adım ekskavatör kontrolü

1. Etiket ve tespit bilgileri: Marka, tip, model/imal yılı, seri-şase no; motor gücü (kW), kapasite ve işletme kapasitesi (kg), yakıt tipi, yürüyüş aksamı (palet/tekerlek), ataşman ve kullanım amacı kaydedilir.
2. Yapısal muayene: Şase, bom ve arm kaynakları, pim-burç boşlukları, döner tabla ve kepçe bağlantısı denenir; ataşmanın genel durumu ayrı madde olarak değerlendirilir.
3. Hidrolik sistem: Hortum, boru ve rakor sızıntıları, silindir keçe kaçakları; kumanda bırakıldığında pozisyonun korunup korunmadığı.
4. Fren testleri: Servis freni yüklü ve yüksüz denenip durma mesafesi (m) ölçülür; park freni beyan edilen eğimde (%) tutma yönünden sınanır.
5. Hidrolik yük tutma testi: Bom/kova kaldırılıp kumanda bırakılır, 10 dakika sonunda düşme (mm) ölçülür.
6. Operatör mahalli ve ikazlar: Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar, geri vites ikazı, tepe lambası, farlar, egzoz, yangın söndürücü ve uyarı levhaları kontrol edilir.
7. Mekanik dayanım fonksiyon testleri: Makine önce yüksüz, sonra kendi beyan değerleri içinde yüklü çalıştırılır; tespit edilen uygunsuzluklar raporun kusur açıklamaları bölümüne (EK-III md. 1.7.6), makinenin kullanılıp kullanılamayacağına dair karar ise sonuç ve kanaat bölümüne (md. 1.7.8) yazılır.

Test değerleri ve sınırları

Kontrol maddeleri

Şablondaki kontrol maddeleri — aile rehberindeki ortak liste bunun üstüne ROPS/FOPS gibi kalemler ekler:

• Yüklü-Yüksüz fren sistemi kontrolü
• Şase durumu
• Hidrolik sistem kontrolü
• Yürüyüş aksamları kontrolü
• Makine bağlantıları kontrolü (Mekanik)
• Hidrolik hortumları ve bağlantı yerleri
• Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar
• Geri vites ikaz, tepe lambası, ön farlar
• Egzoz sistemi
• Kumanda sistemleri
• Operatör mahali
• Yangın söndürücü var mı? Uygun mu?
• Ataşmanın genel durumu
• İkaz ve uyarı levhaları
• İş makinesinin yüksüz durumda mekanik dayanım testi
• İş makinesinin yüklü durumda mekanik dayanım testi

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Ölçüm ve muayene protokolü

Ön koşullar. Ölçümler koşula duyarlıdır; koşul yazılmazsa sayı da anlamsızdır. Makine düz, sert ve oturmuş zemine alınır; hidrolik yağ üreticinin belirttiği çalışma sıcaklığına gelene kadar ısıtılır — soğuk ve viskoz yağ iç kaçağı azalttığı için soğuk alınan tutma ölçümü gerçek kaçağı olduğundan küçük gösterir ve aşınmış bir silindiri uygun sayabilir. Ataşmanın konumu, kovanın boş mu yüklü mü olduğu ve çalışma saati md. 1.7.2.2'nin istediği "tespit edilen bilgiler" olarak rapora yazılır.

Yapısal muayene. Şase, bom, arm ve bağlantı kulakları yağ ve kirden temizlenip gözle muayene edilir — boya ve çamur altındaki çatlak temizlenmeden görülmez. Aranan şey kaynak çatlağı, kalıcı deformasyon ve onarım izidir. Cıvatalar tam sayıda ve üreticinin torkunda olmalıdır; buradaki ölçüm aleti tork anahtarıdır, elle sıkma beyanı ölçüm değildir. Pim ve burç mafsallarındaki boşluk, ataşman yere dayalıyken ve serbestken karşılaştırmalı olarak ölçülür (kumpas veya komparatör); aşırı boşluğun yanı sıra tıkalı gres kanalı ve eksik emniyet plakası da aranır, kabul sınırı üreticinin aşınma sınırı tablosundan alınır. Kaynak dikişinde çatlak şüphesi gözle muayenenin sınırını aşar: EK-III md. 2.6.2 tahribatsız muayenenin uygulanabileceğini ve raporun ekinde saklanacağını, md. 1.12 ise uygulayıcının TS EN ISO 9712'ye uygun en az seviye 2 belgelendirmesine sahip olmasını şart koşar. Bom ve arm gibi konstrüksiyon ve yük kolu benzeri kısımlarda yapılan kaynak, kesme ve taşlama md. 6/A uyarınca önemli bakım ve onarım sayılır ve kontrolün yenilenmesini gerektirir.

Hidrolik yük tutma (drift) ölçümü. Şablonun sayısal alanı bu testi 10 dakikada düşme (mm) olarak kaydeder. Bom ve kova belirlenen konuma kaldırılır, kumanda nötre alınır ve silindirin kendi ağırlığıyla geri kaçması ölçülür: silindir miline sabit bir referansa göre çelik cetvel veya mira konur, süre kronometreyle tutulur. Aynı turda silindir milinde çizik ve eğilme, keçede kaçak aranır — keçe kaçağının "terleme" sayılıp geçilmesi sık yapılan hatadır. Drift tek başına kaçağın nerede olduğunu söylemez; hortum, boru ve rakorlarda sızıntı, örgü açılması, ezilme ve sürtünme aşınması ile yük tutma (çek) valflerinin işlevi ayrı ayrı doğrulanır. Bantla yapılmış geçici onarım uygun değildir. Kabul sınırı için ihtiyat notu yukarıdaki kutuda geçerlidir: sınır üreticinin servis kılavuzundan gelir, yoksa TS EN 474-5+A3'e bakılır, ikisi de yoksa risk değerlendirmesiyle belirlenir ve hangi ölçütün kullanıldığı rapora yazılır.

Ataşman ve hızlı değiştirici. Kova bıçağı ve tırnaklarında aşınma, bağlantı pimlerinde sağlamlık aranır; değişim ölçüsü üreticiden alınır. Hızlı değiştirici (quick coupler) varsa emniyet piminin takılı olduğu ve kilidin yük altında açılmadığı ayrıca doğrulanır. Makinede kova yerine kırıcı, riper ya da tilt-rotator varsa aynı mantık o parçaya uygulanır ve ataşman şablonun kendi alanına yazılır.

Yürüyüş takımı, fren ve stabilite. Şablon yürüyüş aksamını palet veya tekerlek olarak işaretletir: lastikli makinede diş derinliği ile kesik ve şişlikler, jant ve bijonların tam olması; paletli makinede palet gerginliği ile makara ve cer dişlisi aşınması değerlendirilir. Ekskavatöre özgü ek kalem döner tabla ve dişlisindeki boşluktur. Servis freni için durma mesafesi, park freni için eğimde tutma ölçülür ve eğim inklinometreyle kaydedilir — "eğimde tuttu" ifadesi, eğim değeri yazılmadan ölçüm sayılmaz.

ROPS/FOPS ve operatör istasyonu

Doğrulama sırası: deformasyon ve çatlak yönünden gözle muayene → bağlantı cıvatalarının eksiksiz ve torklu olması → üretici sertifikasyon etiketinin okunaklı ve yapıya ait olması → sonradan açılmış delik, kaynak veya doğrultma müdahalesi olup olmadığı. Son madde en çok atlanan yerdir: lamba ya da anten montajı için profile delik açmak onaylı konfigürasyonu bozar. Hasarlı yapı doğrultularak kullanıma alınmaz. Koruyucu yapı ancak emniyet kemeriyle birlikte anlamlı olduğundan şablonun "Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar" maddesinde koltuğun ve süspansiyonunun sağlam ve ayarlanabilir olduğu, kemerin kesiksiz olduğu ve kilidin tuttuğu birlikte denenir.

Görüş, kör nokta ve ikaz düzeni

Şablonun "Geri vites ikaz, tepe lambası, ön farlar" ve "Yangın söndürücü var mı? Uygun mu?" maddelerinin dayanağı EK-I md. 3.1.6'dır: yetkisiz çalıştırmayı önleyecek donanım, frenleme ve durdurma donanımı, görüşü iyileştirecek yardımcı araçlar, aydınlatma ve — çoğu raporda gerekçesiz yazılan maddenin kaynağı — kullanım yerinin hemen yakınında söndürme cihazı yoksa ekipmanın kendisinde yeterli yangın söndürme cihazı bulunması. Aynalar, varsa kamera, farlar, tepe lambası, korna ve geri hareket sesli ikazı tek tek denenir. md. 3.1.7 kör noktaları ele alır: yaklaşma engellenir, sağlanamıyorsa nesne algılayıcı veya uyarı sistemleri, o da olmuyorsa işaretçi kullanılır. 360° dönen üst yapı ekskavatörde kuyruk savurma bölgesini kalıcı bir kör nokta haline getirdiğinden bu madde burada özellikle önemlidir.

Sahada sık görülen kusurlar

• Hidrolik hortumda örgü açılması, ezilme, sürtünme aşınması ya da bantla yapılmış geçici onarım
• Silindir milinde çizik veya eğilme; keçe kaçağının terleme sayılıp geçilmesi
• Hızlı değiştirici emniyet piminin takılmaması, kilit ikazının devre dışı bırakılması
• Bom, arm ve bağlantı kulaklarında kaynak çatlağı; onarım kaynağının kayıt altına alınmaması
• Pim-burçta aşırı boşluk, tıkalı gres kanalı, eksik emniyet plakası
• Döner tabla dişlisinde aşırı boşluk ve greslenmemiş yatak
• ROPS/FOPS profiline delik açılması veya kaynak yapılması, sertifikasyon etiketinin okunmaz hale gelmesi
• Emniyet kemerinin kesik olması, kilidin tutmaması
• Geri vites sesli ikazının çalışmaması; ayna ve görüş yardımcılarının kırık olması
• Park freninin eğimde tutmaması ya da eğim değeri yazılmadan uygun işaretlenmesi
• Yangın söndürme cihazının basıncının düşük olması veya erişilemeyecek yere bağlanması
• Türkçe kullanım kılavuzunun, ikaz ve kapasite etiketlerinin bulunmaması
• Bakım kayıtlarının tutulmaması — EK-I md. 2.13.1 bakım defteri bulunan makinelerde işlemlerin günü gününe işlenmesini ister

Ölçüm aletleri ve raporda aranan bölümler

Kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri md. 1.7.4 gereği raporda yer alır. Ekskavatörde tipik alet seti: çelik cetvel veya mira, kumpas ya da komparatör, tork anahtarı, eğim ölçer ve kronometre; kaynak çatlağı şüphesinde tahribatsız muayene ekipmanı. Raporun bölümleri md. 1.7'de sayılıdır — Genel Bilgiler, Ekipman ve Etiket Bilgileri, Tespit Edilen Bilgiler, Test Değerleri, Ölçüm Aletleri Bilgileri, Muayene Kriterleri ve Testler, Kusur Açıklamaları, Notlar, Sonuç ve Kanaat, Yetkili Kişi Bilgileri. Bu ailede en çok eksik bırakılan md. 1.7.3 test değerleridir: fren mesafesi, park eğimi ve hidrolik düşme sayı olarak yazılmalıdır, "yapıldı" ifadesi ölçüm sayılmaz. Sonuç bağlayıcıdır — md. 1.9 uyarınca uygunsuzluk giderilinceye kadar iş ekipmanı kullanılmaz.

Ataşman ve malzeme taşıma nüansı

Açıklama tablosundaki tanım, hidrolik ekskavatörlerin malzeme taşıma/nakliye için de kullanılabileceğini söyler. Şablonda ataşman ayrı bir alan, “Ataşmanın genel durumu” ayrı bir kontrol maddesidir: kova, kırıcı veya tilt-rotator takılı makine ataşmanıyla birlikte değerlendirilir. İhtiyatlı not: makine kaldırma amacıyla kullanılıyorsa üretici ilave donanım (yük tutma valfleri, aşırı yük ikazı) ve ayrı yük tablosu şart koşabilir — bu husus TS EN 474-5 metninden değil, kullanım kılavuzundan doğrulanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular