Ana Sayfa › Rehber › Damperli Kamyon ve Kaya Kamyonu

Damperli Kamyon ve Kaya Kamyonu Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Damperli kamyon ve kaya kamyonu, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6'nın aynı satırına — TS EN 474-6+A1 — bağlıdır ve azami 1 yılda bir kontrol edilir. Ayırt edici üç ölçüm: servis freni durma mesafesi, park freninin eğimde tutması ve kalkık damperin 10 dakikada hidrolik düşmesi.

Neden iki ekipman tek rehberde?

Çünkü kontrol listeleri fiilen örtüşüyor: damperli kamyonun 15 maddesi ile kaya kamyonunun 16 maddesinden 13'ü birebir aynı. Ailenin diğer üyeleriyle (dozer, greyder, finisher, silindir) tek bir madde metni bile örtüşmüyor. İkisi ailenin içinde kendi alt kümesi: toprağı işlemez, taşırlar; merkezlerinde hidrolikle kalkan bir kasa vardır. Ortak kontrol akışı ve diğer dört makine için yol yapım ve taşıma makineleri rehberine bakın.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi Dikkat: yönetmeliğin resmî konsolide metninde "kaya kamyonu" ifadesi hiç geçmez; rijit şasili saha dışı damperler de aynı "Damperli kamyonlar" satırına düşer. Tablo-6 zaten "bir kısım iş makineleri" der; satırı olmayanın kontrol yükümlülüğü kalkmaz.

Kim yapabilir, ne sıklıkla?

EK-III 2.6.1'e göre iş makinelerinin periyodik kontrolleri makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri ile makine/metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası raporda bulunmalı, hizmetten en geç 1 gün önce İSG-KATİP sözleşmesi onaylanmış olmalıdır. 2.6.2 uyarınca tahribatsız muayene uygulanabilir, NDT raporu ekte saklanır — damper kulak kaynaklarında çatlak şüphesi varsa en pratik yol budur.

⚠️ Kalkık damper altına giriş: hidrolik bir emniyet elemanı değildir

Damper altında ezilme kazalarının klasik senaryosu, kasanın "hidrolik zaten tutuyor" varsayımıyla açık bırakılmasıdır. Oysa devre üç ayrı noktadan boşalabilir: hortum patlaması, yük tutma valfinin içten kaçırması, kumanda kolunun istem dışı hareketi. Kontrolde üçü birlikte aranır: (1) mekanik emniyet dayamasının (kol/pim) araçta bulunması, deforme olmaması ve yerine tam oturması; (2) 10 dakikalık tutma ölçümünde kaçak görülmemesi; (3) kumandanın istem dışı çalıştırmaya karşı korunması. Dayaması olmayan ya da eğrilmiş araçta bu madde Uygun Değil işaretlenir — kasanın kalkıyor olması yeterli değildir.

Ölçülen üç test değeri

🧮 Raporun 3. bölümüne yazılan değerler

Servis freni durma mesafesi (m) — yüklü ve yüksüz hâlde ayrı ayrı denenir
Park freni eğimde tutma (% eğim) — aracın yüklü hâlde kaymadan durduğu eğim
Hidrolik yük tutma — kalkık damperde 10 dakikada düşme (mm)

Bu üç alan için mevzuat sayısal sınır vermez. Kabul ölçütü imalatçı kılavuzu ve TS EN 474-6+A1'in fren performans hükümleridir; kılavuz yoksa ölçülen değer kaydedilir, yeterlilik kanaat olarak yazılır. Kaldırma ekipmanlarındaki ×1,25 / ×1,1 protokolü burada uygulanmaz — damperli kamyon yük kaldıran değil taşıyan bir ekipmandır.

Adım adım kontrol

  1. Kimlik: Damperli kamyonda plaka ve şase no, kaya kamyonunda motor gücü (kW) ve yürüyüş aksamı (lastikli/palet); ikisinde de kapasite ve yakıt tipi.
  2. Şasi ve kasa: Şasi kaynakları, damper kulakları, menteşe pimleri ve kasa tabanı çatlak/deformasyon yönünden muayene edilir.
  3. Hidrolik: Silindir, hortum ve rakor sızıntıları; ardından kasa kaldırılıp 10 dakikalık tutma ölçümü yapılır.
  4. Fren ve yürüyüş: Servis freni yüklü/yüksüz denenir, park freni eğimde ölçülür; lastik/palet ve direksiyon boşlukları değerlendirilir.
  5. Görüş ve ikaz: Geri vites ikazı, aynalar, farlar, korna; kör nokta önlemi EK-III 3.1.7 kapsamında sorgulanır.
  6. Raporlama: Bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz işaretlenir.

Kontrol maddeleri

Şablondaki kontrol maddeleri — mekanik emniyet dayaması ayrı bir satır değildir, “Damperin durumu” maddesi altında değerlendirilir:

Kaya kamyonu listesi 16 maddedir: bu 15 maddenin 13'ünü birebir taşır, ikisini yeniden yazar (ikaz kalemi kornayı değil tepe lambasını içerir; makine bağlantıları kalemi "(Mekanik)" ekiyle geçer) ve üzerine "İkaz ve uyarı levhaları" maddesini ekler.

Ölçüm ve muayene protokolü

Ön koşullar. Ölçümler koşula duyarlıdır; koşul yazılmazsa sayı da anlamsızdır. Araç düz, sert ve oturmuş zemine alınır, park freni çekilir; hidrolik yağ üreticinin belirttiği çalışma sıcaklığına ısıtılır — soğuk ve viskoz yağ iç kaçağı azalttığı için soğuk alınan tutma ölçümü gerçek kaçağı olduğundan küçük gösterir ve aşınmış bir silindiri uygun sayabilir. Aracın yüklü mü yüksüz mü olduğu, kasa konumu ve çalışma saati md. 1.7.2.2'nin istediği "tespit edilen bilgiler" olarak rapora yazılır. Damperli kamyonda plaka ve şase numarası, kaya kamyonunda motor gücü ve yürüyüş aksamı kimlik alanlarını doldurur.

Yapısal muayene. Şasi, damper kasası, kasa tabanı, kaldırma kolları ve bağlantı kulakları yağ ve kirden temizlenip gözle muayene edilir — boya ve çamur altındaki çatlak temizlenmeden görülmez. Aranan şey kaynak çatlağı, kalıcı deformasyon ve onarım izidir; kasa tabanında yırtık ve menteşe pimlerinde aşırı boşluk bu ekipmanın klasik bulgularıdır. Cıvatalar tam sayıda ve üreticinin torkunda olmalıdır; buradaki ölçüm aleti tork anahtarıdır, elle sıkma beyanı ölçüm değildir. Menteşe pimi ve burç boşluğu, kasa yere dayalıyken ve serbestken karşılaştırmalı olarak ölçülür (kumpas veya komparatör); tıkalı gres kanalı ve eksik emniyet plakası da aranır, kabul sınırı üreticinin aşınma sınırı tablosundan alınır. Kaynak çatlağı şüphesi gözle muayenenin sınırını aşar: md. 2.6.2 tahribatsız muayenenin uygulanabileceğini ve raporun ekinde saklanacağını, md. 1.12 ise uygulayıcının TS EN ISO 9712'ye uygun en az seviye 2 belgelendirmesini şart koşar — damper kulak kaynaklarında bu en pratik yoldur.

Hidrolik yük tutma (drift) ölçümü. Kasa belirlenen konuma kaldırılır, kumanda nötre alınır ve silindirin kendi ağırlığıyla geri kaçması 10 dakika boyunca ölçülür: silindir miline sabit bir referansa göre çelik cetvel veya mira konur, süre kronometreyle tutulur, sonuç milimetre olarak yazılır. Aynı turda silindir milinde çizik ve eğilme, keçede kaçak aranır — keçe kaçağının "terleme" sayılıp geçilmesi sık yapılan hatadır. Drift tek başına kaçağın nerede olduğunu söylemez; hortum, boru ve rakorlarda sızıntı, örgü açılması, ezilme ve sürtünme aşınması ile yük tutma (çek) valflerinin işlevi ayrı ayrı doğrulanır. Bantla yapılmış geçici onarım uygun değildir. PTO devresi de aynı turda sızdırmazlık yönünden denetlenir.

Yürüyüş takımı ve fren. Lastikte diş derinliği ile kesik ve şişlikler, jant ve bijonların tam olması; paletli kaya kamyonunda palet gerginliği ile makara ve cer dişlisi aşınması değerlendirilir. Servis freni yüklü ve yüksüz ayrı ayrı denenip durma mesafesi ölçülür; park freni eğimde sınanır ve eğim inklinometreyle kaydedilir — "eğimde tuttu" ifadesi, eğim değeri yazılmadan ölçüm sayılmaz.

Koruyucu yapı, koltuk ve görüş düzeni

Kaya kamyonunda kabin koruma yapısında deformasyon ve çatlak, bağlantı cıvatalarının eksiksiz ve üreticinin torkunda olması, üretici sertifikasyon etiketinin okunaklı ve o yapıya ait olması aranır. En çok atlanan nokta sonradan yapılmış müdahaledir: lamba ya da anten montajı için profile delik açmak, kaynak yapmak veya hasarlı yapıyı doğrultmak onaylı konfigürasyonu bozar. Koruyucu yapı ancak emniyet kemeriyle birlikte anlamlı olduğundan şablonun "Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar" maddesinde koltuğun ve süspansiyonunun sağlam ve ayarlanabilir olduğu, kemerin kesiksiz olduğu ve kilidin tuttuğu birlikte denenir. Görüş tarafında aynalar, varsa kamera, farlar, tepe lambası, korna ve geri hareket sesli ikazı tek tek denenir; EK-III 3.1.7 uyarınca kör noktalara yaklaşma engellenir, sağlanamıyorsa nesne algılayıcı veya uyarı sistemi, o da yoksa işaretçi kullanılır. Yüklü damperli kamyonun ön ve sağ kör noktası ocak yollarında en yüksek riskli bölgedir.

Sahada sık görülen kusurlar

Ölçüm aletleri ve raporda aranan bölümler

Kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri md. 1.7.4 gereği raporda yer alır. Bu ekipmanda tipik alet seti: çelik cetvel veya mira, kumpas ya da komparatör, tork anahtarı, eğim ölçer ve kronometre; kaynak çatlağı şüphesinde tahribatsız muayene ekipmanı. Raporun bölümleri md. 1.7'de sayılıdır ve burada en çok eksik bırakılan md. 1.7.3 test değerleridir: fren mesafesi, park eğimi ve 10 dakikalık hidrolik düşme sayı olarak yazılmalıdır, "yapıldı" ifadesi ölçüm sayılmaz. Uygunsuzluklar md. 1.7.6 Kusur Açıklamaları bölümünde tarif edilir; ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağı md. 1.7.8 Sonuç ve Kanaat bölümünde açıkça belirtilir. Sonuç bağlayıcıdır — md. 1.9 uyarınca uygunsuzluk giderilinceye kadar ekipman kullanılmaz. Seyyar ekipman olduğu için md. 7(3) ayrıca geçerlidir: araç işletme dışında kullanıldığında son periyodik kontrol raporu da araçla birlikte bulundurulur.

Aynı satırın alt tipleri: hangi araç bu rapora girer?

Tablo-6 tek satır verdiği için alt tipleri ayıran belge Bakanlığın PK01 kapsam tablosudur. Damperli kamyon orada "malzemeyi taşıyan, boşaltan veya yayan, açık boşaltma gövdesine sahip, kendinden tahrikli paletli veya tekerlekli makina" olarak tanımlanır; alt tipleri arasında dayanıklı kasa tekerlekli ve paletli damperli kamyon, mafsallı damperli kamyon, 360° döner üst yapılı döner damper ve çalışma kapasitesi 4500 kg veya daha az olan kompakt damperler sayılır. Hepsinin kriteri ortaktır (TS EN 474-6+A1); ayrışan şey kontrol maddeleri ve teknik alanlardır. Mafsallı tipte ek olarak gövde mafsalı ve taşıma kilidi, döner damperde üst yapı dönme mekanizması ve kilidi değerlendirilir. Bir araç bu tanıma birebir oturmuyorsa md. 7(1)'in yolladığı EK-III md. 1.1 ve 1.4 hiyerarşisi işletilir ve hangi ölçütün kullanıldığı raporun md. 1.7.1.1 "periyodik kontrol metodu" bölümüne yazılır.

Kaya kamyonunun farkı nedir?

Kaya kamyonu (rijit şasili saha dışı damper) karayoluna çıkmaz; ocakta kapalı güzergâhta çalışır. İki pratik sonucu var. Kimlik: plakası yoktur, ekipman motor gücü ve yürüyüş aksamıyla tanımlanır. Çalışma ortamı: dar ocak yollarında yaya-araç karşılaşması yoğundur — tepe lambası, geri ikazı ve kör nokta önlemleri burada listenin süsü değil çekirdeğidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Damperli kamyon ve kaya kamyonu hangi standarda göre kontrol edilir?

İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6'daki "Damperli kamyonlar" satırı TS EN 474-6+A1 standardını gösterir ve periyodu "standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl" olarak tanımlar. Raporsis'te her iki şablonun da Periyodik Kontrol Metodu alanı varsayılan olarak "TS EN 474-6+A1 / FONKSİYON TESTLERİ" gelir.

Kaya kamyonu için mevzuatta ayrı bir satır var mı?

Hayır. Yönetmeliğin resmî konsolide metninde "kaya kamyonu" ifadesi hiç geçmez; rijit şasili saha dışı damperler de Tablo-6'nın "Damperli kamyonlar" satırına ve TS EN 474-6+A1'e tabidir. Ayrı satır olmaması ayrı rapor düzenlenemeyeceği anlamına gelmez: etiket bilgileri farklı olduğu için Raporsis'te kaya kamyonunun kendi şablonu vardır.

Damperli kamyonda kapasitenin 1,25 katıyla yük testi yapılır mı?

Hayır. Damperli kamyon kaldırma ekipmanı değil, taşıma amaçlı iş makinesidir. EK-III md. 2.2.1.1'deki statik 1,25 ve dinamik 1,1 test katsayıları, adı geçen maddede kaldırma iletme ekipmanları ve kaldırma aksesuarları için tanımlanmıştır (elle işletilenlerde statik katsayı 1,5); iş makineleri Tablo-6 rejimine tabidir. Şablonun test rejimi fren, hidrolik tutma ve stabilite fonksiyon testleridir; proof-load (aşırı yük) testine tabi değildir.

Damper silindirinin kaçak (drift) testi nasıl yapılır, sınır kaç mm?

Damper kaldırılır, kumanda bırakılır ve 10 dakika boyunca pozisyonunu koruyup korumadığı izlenir; şablon bu değeri "Hidrolik Yük Tutma — 10 dk'da düşme (mm)" alanına milimetre olarak yazdırır. Mevzuat sayısal sınır vermez: kabul ölçütü imalatçı kılavuzundan alınır, kılavuz yoksa ölçülen düşme kaydedilir ve kaçak olup olmadığı kanaatte yazılır.

Kaya kamyonu karayoluna çıkmadığına göre tek kontrolü periyodik kontrol müdür?

Pratikte evet. Rijit kaya kamyonu tescilli bir karayolu aracı olmadığı için araç muayenesi kapsamına girmez; freni, direksiyonu ve aydınlatmasını dışarıdan denetleyen başka bir zorunlu muayene yoktur. Bu nedenle yıllık periyodik kontrol, kaya kamyonunda plakalı damperli kamyona kıyasla daha kritik bir emniyet süzgecidir.

İki şablon da Raporsis'te hazır

İkisi de TS EN 474-6+A1 kriter diliyle; fren mesafesi, park eğimi ve hidrolik düşme alanları hazır gelir. Filo müşterisinde raporu kopyalayıp değerleri değiştirin.

Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.

Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →