LPG Tankı Periyodik Muayenesi Nasıl Yapılır?

LPG tankı muayenesi nedir?

Sıvılaştırılmış petrol gazı depolama tankları (yer üstü ve yer altı) basınçlı ekipmandır. Periyodik muayene süresi sabit "1 yıl" değildir; işverence hazırlanan yazılı planda belirlenen sürede yapılır (İEKY EK-III Tablo-1; sahada yaygın uygulama yıllık plandır). Muayene; tankın gözle muayenesini, donanımlarının (emniyet valfi, manometre, seviye göstergesi, vanalar) kontrolünü, yerleşim ve güvenlik mesafelerinin doğrulanmasını ve tankın yazılı planındaki takvimin işleyip işlemediğinin denetimini kapsar. Hidrostatik test bu sürecin parçası değildir — o, 10 yıllık yeterlilik değerlendirmesine aittir.

Yasal dayanak ve standartlar

Kim yapabilir?

LPG tank ve tesisatlarının periyodik kontrolleri 31.12.2023'ten bu yana yalnızca ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılabilir (İEKY Ek Madde 2); Bakanlıkça yeni düzenleme yapılıncaya kadar TÜRKAK'tan TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite kuruluşlar ekipman muayene kuruluşu sayılır (Geçici Madde 6) ve raporda akreditasyon markası bulunur (İSGÜM AA01). Yetkili kişi unvanı (makine mühendisi vb.) ve EKİPNET kaydı ayrıca aranır. Yer altı tanklarında katodik koruma izleme raporu (elektrik tarafı) ve yeterlilik sürecindeki NDT raporları, muayene raporunun ekleri olarak birleştirilir.

Adım adım muayene

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

1. Doküman ve plan: Tankın etiket bilgileri (imalatçı, seri, PS, test basıncı), emniyet valfi etiket/sertifika bilgileri, yazılı plan ve önceki raporlar incelenir; İSG-KATİP sözleşme ID ve SGK sicil bilgisi rapora işlenir.
2. Yerleşim: Komşu yapılara/arsa sınırına/trafik yollarına mesafeler, tankların üst üste konmaması, çevrede kuru ot bulunmaması, mekanik darbe koruması kontrol edilir (TS 11939 ve TS 1446 kapsamındaki TSE HYB belgesi olan işletmede bu madde Uygulanamaz işaretlenir).
3. Tank yüzeyleri: Dış yüzeyler temizlenmiş hâlde gözle muayene edilir; korozyon, ezik, boya bütünlüğü değerlendirilir; yer üstü tankta ayaklar ve zeminler, saplama-cıvata-somunlar kontrol edilir.
4. Donanımlar: Emniyet valfi (etiket, ayar basıncı, test veya yenisiyle değişim kaydı — valf azami 5 yılda bir test edilir ya da yenisiyle değiştirilir, AA01 md.6-d), manometre (su kapasitesi 10 m³ üzeri tanklarda; skala büyüklüğü işletme basıncına uygun mu), seviye göstergeleri, kapatma vanaları ve bağlantı parçaları; yer üstü tankta topraklama bağlantısı doğrulanır.
5. İzleme faaliyetleri: Yer altı tankında katodik koruma izleme sonucu (Cu/CuSO₄ ≤ −850 mV — TS EN 12954 genel katodik koruma kriteri) rapor ekiyle; izleme ölçümleri azami 6 ayda bir yapılır (AA01 md.6-f); sızıntı kontrolü ve valf faaliyet tarihleri yazılı planla karşılaştırılır.
6. Raporlama: ZPMR01'in 12 muayene kriteri + 3 kontrol satırı sırasıyla işaretlenir; fotoğraflar (genel görünüş + üretici etiketi) eklenir, sonuç-kanaat yazılır.

Yazılı plan neyi kapsar?

Yazılı plan, LPG tankı muayenesini diğer basınçlı kap kontrollerinden ayıran kavramdır. TS EN 12817/12819 her tank için bir plan ister; bu plan tankın takvimini tanımlar — hangi faaliyetin hangi periyotla yapılacağını ve en son ne zaman yapıldığını. Kapsamındaki üç ana kalem şunlardır: katodik koruma izleme (yer altı tanklarında), emniyet valfi testi ya da değişimi ve yeterliliğin yeniden değerlendirilmesi. Muayene periyodunun kendisi de burada belirlenir: EK-III Tablo-1 sabit bir "1 yıl" dayatmaz, planda yazan süreyi esas alır — sahada yaygın uygulama yıllık plandır.

Planı hazırlama sorumluluğu işverendedir. Planda işveren ya da işveren vekilinin imzası bulunur; tankta gaz kullanımı varsa LPG dağıtıcı şirket yetkilisinin imzası da aranır ve dağıtıcı değiştiğinde plan yenilenir (AA01 md. 5). Muayene ancak plan hazırlandıktan sonra yapılabilir — plan, muayenenin çıktısı değil ön şartıdır.

ZPMR01'in 1.1 bölümü planı rapora taşır: planın tarihi ve revizyon numarası, planı hazırlayan kişi veya kurum, katodik koruma izlemesinin ve emniyet valfi testinin son ve sonraki tarihleri, son yeniden değerlendirmenin tarihi, bunu yapan kuruluş ve yetkili kişinin kayıt numarası ile bir sonraki yeniden değerlendirme tarihi. Muayenede yapılan iş, bu tarihleri kâğıttan okumak değil uygulamayla karşılaştırmaktır: planda "altı ayda bir" yazan izleme fiilen yapılmamışsa ya da valfin sertifika tarihi planda öngörülen aralığı aşmışsa, plan takip edilen bir belge olmaktan çıkmıştır. Planın hiç bulunmaması da, bayat olması da raporda bulgu olarak yer alır.

Tank yüzeyleri ve bağlantı parçaları: neye bakılır?

ZPMR01'in "tank yüzeyleri ve tank üzerinde işlemler" maddesi, üçüncü adımdaki gözle muayenenin karşılığıdır ve belirli bir sıra ister. Muayene, yüzeyler temizlenmiş hâlde yapılır: kirli ya da üzeri örtülü bir yüzeyde bulgunun görülmemesi, bulgunun yokluğu anlamına gelmez. Silindirik gövde ile alt ve üst bombeli kapaklarda deformasyon, ezik, şişme ve malzeme kusuru; kaynak dikişlerinde ise iki ayrı hat taranır — gövde boyunca uzanan boyuna dikiş ve gövde ile bombenin birleştiği çevresel dikiş. Bu hatlarda çatlak, yüzey kusuru ve onaysız yama kaynağı aranır. "Tank üzerinde işlemler" ifadesi tam olarak bunu kapsar: proje dışı eklenmiş plaka, sonradan açılmış açıklık ya da izinsiz tamir kaynağı, tankın tasarım kodunun verdiği güvenceyi geçersiz kılar.

Yer üstü tanklarda dış yüzeyin korunması boyayla sağlanır; boya bütünlüğünün bozulduğu yerler korozyonun başlangıç noktalarıdır ve ayrıca kaydedilir. Korozyon en çok, tankın mesnetlere ve zemine oturduğu bantta, ayak kaynaklarının çevresinde ve suyun uzun süre durabildiği bölgelerde gelişir; ZPMR01 bu yüzden ayaklar ve zeminler ile saplamalar, cıvatalar, somunlar ve pullar için ayrı satırlar açar. Yer altı tanklarında gözle muayene yalnızca görülebilir yüzeylerle sınırlıdır; gövdenin gömülü kısmının korunması katodik koruma izlemesiyle takip edilir. Yüzeyde şüphe uyandıran noktalarda duvar kalınlığı ultrasonik olarak ölçülür ve okunan değer rapordaki test değerleri bölümüne yazılır.

Tank bağlantı parçaları maddesi, gövdeye açılan her ağzı kapsar: dolum ve çekiş bağlantıları, seviye göstergesi ve manometre bağlantıları, kapatma vanaları ve varsa el deliği kapağı. Her ağzın çevresinde korozyon, çatlak ve boru tarafından gelen zorlama izi; kapaklarda conta durumu, cıvata takımının eksiksizliği ve yüzey deformasyonu aranır. Emniyet valfi tankın üst noktasında bulunur; etiketi, ayar basıncı ve sertifika bilgileri kaydedilir, valf ile tank arasında kapanabilecek bir eleman bulunmadığı doğrulanır. Manometre su kapasitesi 10 m³ üzerindeki tanklarda aranır ve skala büyüklüğünün işletme basıncına uygunluğu değerlendirilir — işletme bandının çok üstünde skalalı bir manometrede ayar değeri okunamaz. Bilgi etiketi ile sağlık ve güvenlik işaretleri okunaklı ve sökülemez olmalıdır; okunamayan etiket, muayenenin dayandığı tüm değerleri belirsizleştirdiği için başlı başına bir bulgudur.

ZPMR01 muayene kriterleri ve kontroller

• Bilgi etiketi, sağlık ve güvenlik işaretleri
• Yazılı plan (varlığı, kapsamı, uygulamayla tutarlılığı)
• Yerleşim (TSE HYB'li işletmede Uygulanamaz)
• Tank yüzeyleri ve tank üzerinde işlemler
• Tank bağlantı parçaları
• Topraklama bağlantısı (yer üstü tanklar)
• Basınç ölçüm cihazı (manometre)
• Seviye göstergeleri · Kapatma vanaları
• Saplamalar, cıvatalar, somunlar ve pullar (yer üstü)
• Ayaklar ve zeminler (yer üstü)
• Sıcaklık göstergesi
• Emniyet valfi kontrolü, testi veya değişimi
• Sızıntı kontrolü
• Katodik koruma izleme (yer altı tanklar)

Sahada sık karşılaşılan kusurlar

• Yazılı plan hiç yok ya da bayat: muayene ancak plan hazırlandıktan sonra yapılabildiği için planın yokluğu tek başına bir bulgudur. Planın var olması da yetmez; tarih, revizyon ve içindeki takvimin sahadaki uygulamayla tutarlı olması aranır.
• Planda yazan tarihler ile gerçekleşen faaliyetler ayrışmış: emniyet valfi testi ya da katodik izleme planda öngörülen tarihte yapılmamışsa, plan artık takip edilen bir belge değil, dosyada duran bir kâğıttır.
• Emniyet valfi sertifikası eskimiş: valf azami beş yılda bir test edilir ya da yeni/yenilenmiş bir valfle değiştirilir; sertifika tarihi bu süreyi aşmış tankta valf, kâğıt üzerinde geçerli görünse de doğrulanmamış durumdadır.
• Katodik koruma izleme aralığı kaçmış: yer altı tankında izleme ölçümleri azami altı ayda bir yapılır; aradaki boşluk, gömülü gövdenin korumasız geçirdiği süredir.
• HYB belgesi süresi dolmuş ama yerleşim maddesi hâlâ Uygulanamaz işaretlenmiş: istisna belgeye bağlıdır; belge geçerliliğini yitirdiğinde yerleşim maddesi yeniden değerlendirilir. Bu yüzden raporda yalnız belge numarası değil geçerlilik tarihi de yazılır.
• Çevrede kuru ot ve yanıcı malzeme birikmiş: yerleşim maddesinin en sık tekrarlayan bulgusudur; mekanik darbe koruması eksikliği ve tankların üst üste konması da aynı başlıkta değerlendirilir.
• Yer üstü tankta topraklama bağlantısı kopuk ya da korozyona uğramış: bağlantı gözle var görünürken iletken teması kaybolmuş olabilir.
• Manometre skalası işletme basıncına uygun değil: ayar ve işletme değerlerinin okunamadığı bir gösterge, muayenenin sayısal dayanağını ortadan kaldırır.

Raporda neler bulunmalı?

ZPMR01 zorunlu bir formattır: bölüm başlıkları ve sıralaması değiştirilemez, kendi antetinize çizseniz de şeklen aynı kalması gerekir. Rapor, 1.1 yazılı plan bilgileriyle başlar — planın tarihi ve revizyon numarası, planı hazırlayan kişi veya kurum, katodik koruma izlemesinin ve emniyet valfi testinin son ve sonraki tarihleri, son yeniden değerlendirmeyi yapan kuruluş ile yetkili kişinin kayıt numarası ve bir sonraki yeniden değerlendirme tarihi. Bu bölüm raporun omurgasıdır: muayeneyi tek bir güne ait bir fotoğraf olmaktan çıkarıp tankın takvimine bağlar.

Ardından etiket bilgileri gelir — tank tarafında hacim, tasarım kodu, azami basınç ve tank test basıncı; emniyet valfi tarafında imalatçı, model, seri numarası, ayar basıncı, sertifika tarihi ve sertifikayı veren kuruluş. Tespit edilen bilgiler bölümünde işletme basıncı, yerleşim türü (yer üstü / yer altı), tank tipi, azami dolum miktarı, emniyet valfi ile seviye göstergelerinin sayısı ve tipi, manometre skala büyüklüğü, tank üzerindeki açıklık sayısı ve varsa TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi bilgileri yer alır. Test değerleri bölümünde emniyet valfi test değeri, yer altı tankında katodik koruma potansiyeli ve ölçüldüyse duvar kalınlığı kaydedilir — hidrostatik test bu bölümde yoktur, o yeterlilik değerlendirmesine aittir.

Son olarak muayene kriterleri tek tek işaretlenir, uygulanmayan maddelere Uygulanamaz yazılır, kusur açıklamaları ve sonuç-kanaat bölümü doldurulur. Sonuç cümleleri formatın kendisinde tanımlıdır ve serbestçe yeniden yazılmaz. Raporda ayrıca kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgisi ile yetkili kişinin adı, unvanı ve EKİPNET kayıt numarası bulunur; kuruluşun akreditasyon markası antette yer alır. Genel görünüş ve üretici etiketi fotoğrafları rapora eklenir; katodik koruma izleme ile tahribatsız muayene raporları ek olarak iliştirilir.

Sıkça Sorulan Sorular