Forklift Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Forklift periyodik kontrolü nedir?

Forklift, kaldırma ve iletme ekipmanları grubunda yer alır. Periyodik kontrol; aracın mekanik bütünlüğünün, güvenlik donanımlarının ve yük altındaki dayanımının doğrulanmasıdır. Kontrolün ayırt edici kısmı yük testleridir: gözle muayene tek başına, çatal veya zincirdeki yorulmayı ve hidrolik sistemin yük tutma kabiliyetini kanıtlamaz.

Yasal dayanak ve standartlar

Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III'e göre bu ekipman grubunun periyodik kontrolleri makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar (makine/metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri) tarafından yapılabilir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması zorunludur.

Periyodik kontrol aralığı, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece azami 1 yıldır. İmalatçı daha kısa süre öngörmüşse veya ekipman ağır çalışma koşullarında kullanılıyorsa süre kısaltılabilir; uzatılamaz.

Bu 1 yıl bir hedef değil tavandır: EK-III md. 1.4, periyodik kontrol sıklığının standartlarda süre belirtilmemişse Yönetmelikteki tablolarda yer alan azami süreleri aşamayacağını söyler. Aralığı kısaltan hüküm ise md. 1.10'dur — ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım sıklığı, kaza veya revizyon geçirmiş olması ve önceki kontrol sonuçları göz önüne alınarak risk değerlendirmesi sonucuna göre muayene sıklığı artırılabilir. Forkliftte bu maddenin tipik muhatabı üç vardiya çalışan depo araçları, soğuk hava deposu ve dökme malzeme sahasında çalışanlar ile çarpma geçmişi olan araçlardır.

Adım adım forklift kontrolü

1. Kimlik ve teknik bilgiler: Marka, model, seri no, motor gücü, kapasite (kg), maksimum kaldırma yüksekliği, çatal uzunluğu, yakıt tipi ve yük ağırlık merkezi (tipik 500 mm) kaydedilir. Kapasite etiketi ve yük diyagramının araç üzerinde okunur durumda olması kontrol edilir.
2. Gözle ve fonksiyonel muayene: Aşağıdaki kontrol listesi tek tek değerlendirilir.
3. Zincir ve çatal ölçümleri: Yük zincirinin belirli hatve sayısındaki boyu ölçülür, nominal boyla karşılaştırılır; uzama %3'ü geçmişse zincir değiştirilir (FEM 4.004 muayene çerçevesi / üretici kriterleri; %3 uzama ≈ %15 mukavemet kaybı). Çatal bıçak kalınlığı ölçülür; %10 aşınma hurda sınırıdır (TS ISO 5057 — çatal kollarının muayenesi ve onarımı).
4. Hidrolik sızıntı (drift) testi: İSGÜM KR05 taslağının tanımladığı test — yük diyagramı içinde nominal yükle, 10 dakika gözlemle yapılır; kaldırma/eğme silindirlerindeki çökme izlenir.
5. Statik yük testi: Test yükü = kapasite × 1,25. Yük belirli süre askıda tutulur; hidrolik kaçak ve yapısal deformasyon gözlenir (EK-III güç şartına dayanan yaygın saha uygulaması).
6. Dinamik yük testi: Test yükü = kapasite × 1,1. Kaldırma, indirme, eğme ve seyir fonksiyonları yük altında çalıştırılır; frenleme yüklü hâlde denenir.
7. Değerlendirme ve raporlama: Ölçülen değerler mevzuat hedefleriyle karşılaştırılır, sonuç UYGUN / UYGUN DEĞİL olarak yazılır.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Muayene protokolü: hangi sırayla, nereden ölçülür

Forklift muayenesi araç durdurulmuş, çatal yere indirilmiş, el freni çekilmiş ve kontak kapalıyken başlar; yük testleri en sona bırakılır. Sıra, aracı önce tanımlayan, sonra operatörü koruyan, en son yükü taşıyan parçalardan geçer. Ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri rapora yazılır ve ölçülen her değer, aşağıdaki sınırlarla kıyaslanarak değerlendirilir — “uygundur” demek yetmez, ölçtüğünüz sayının hangi sınıra karşı okunduğu görünmelidir.

İlk bakılan bilgi etiketi ve yük diyagramıdır; genellikle baş üstü koruyucusunun ön ayağına bağlı levhada bulunur. Etiketin araç özellikleriyle tutarlı, okunaklı ve sökülemez olması aranır — sonraki bütün test yükü hesabı bu levhadaki beyan kapasiteye dayandığı için, okunmayan etiket tek başına muayeneyi askıya alır. Ardından operatörü koruyan düzen gelir: baş üstü koruyucusunun kumanda yerini ve operatörü örtmesi, çerçevede deformasyon bulunmaması, emniyet kemerinin çalışması ve bağlantılarında çözülme olmaması. Aynı turda kumandalar ve ikaz cihazları denenir — kolların nötre dönmesi, sembollerin okunur olması, istem dışı çalışmaya karşı korumanın bulunması ile korna, geri hareket sesli ikazı ve tepe lambasının çalışması.

Üçüncü sırada aracı durduran ve taşıyan takım vardır. Fren sistemlerinde park freninin enerji kesildiğinde devreye girdiği ve durdurma etkisinin yeterli olduğu denenir; yürüyüş takımında tekerlekte yırtık, kord ayrılması ve çatlak ile jant ve bijon durumu aranır. Karşı ağırlık, şase ve güç bölmesinde deformasyon, çatlak ve bağlantılarda çözülme; güç bölmesi kapağında döner ve sıcak parça koruma tertibatlarının yerinde olması, akülü araçlarda akü ve akü verileri kontrol edilir. Sonra kaldırma düzenine geçilir: dış ve iç kızakta mekanik sınırlandırıcı, makaralar ve kızak yuvası; kaldırma silindiri, hortum demeti, borular ve eğim (tilt) silindirinde sızıntı aranır. Hidrolikteki sızıntının ölçülen karşılığı, aşağıdaki drift testidir.

Son iki kalem, forklift raporunun sayısal omurgasını taşır. Kaldırma zincirinde ölçü rastgele bir yerden değil, zincirin makara üzerinden geçen ve en çok çalışan bölgesinden alınır: bakla adımı üzerinden belirli sayıda adım ölçülür, nominal boyla karşılaştırılır ve kalıcı uzama böyle değerlendirilir (sınır ≤ %3). Aynı turda zincirin sonlandırma bağlantısı incelenir, iki zincirin gerginliğinin eş olduğu doğrulanır ve zincir tipi — yaprak ya da makaralı — rapora yazılır, çünkü aşınma ölçütü tipe göre okunur. Çatal tarafında önce çatal taşıyıcı ile geriye yaslanma elemanında deformasyon ve bağlantılarda çözülme görülür; sonra çatal kolunda gövde kalınlığı (aşınma sınırı ≤ %10), sap ile bıçak arasındaki açı ve iki bıçak arasındaki yükseklik farkı ölçülür. Çatlak ve aşınma en çok sap–bıçak birleşimindeki topukta yoğunlaşır, tarama oradan başlar; çatal üzerinde tamir kaynağı bulunmamalıdır — kaynakla onarılmış çatal ölçüsü tutsa bile kullanımdan çıkarılır.

Test yükü hesabı

Kontrol maddeleri

• Yüklü–yüksüz fren sistemi kontrolü
• Şase durumu
• Hidrolik sistem kontrolü (kaldırma/indirme)
• Çatal durumu ve deformasyon kontrolü
• Hidrolik hortumları ve bağlantı yerleri
• Direksiyon, emniyet kemeri, aynalar
• Geri vites ikazı, tepe lambası, farlar, korna
• Kumanda sistemleri (kaldırma/eğme)
• Operatör kabini durumu
• Yangın söndürücü
• Kapasite etiketi ve yük diyagramı
• İkaz ve uyarı levhaları
• Tekerlek ve lastik durumu
• Yüksüz/yüklü mekanik dayanım testi
• Acil durdurma butonu (varsa)

Sahada sık görülen kusurlar

Aşağıdakiler forklift raporlarında en çok tekrarlanan uygunsuzluklardır. Listede derecelendirme yoktur; gerekçesi bir alttaki bölümdedir.

• Bilgi etiketinin ya da yük diyagramının okunamaması — boyanmış, sökülmüş veya silinmiş levha; kapasite doğrulanamadığı için test yükü de hesaplanamaz.
• Çatalda tamir kaynağı — kaynakla onarılmış çatal ölçüsü tutsa bile kullanımdan çıkarılır.
• Sap–bıçak topuğunda aşınma ve çatlak; bıçak kalınlığında %10 sınırının aşılması ya da iki bıçak arasında kalıcı yükseklik farkı oluşması.
• Zincir uzamasının hiç ölçülmemesi — rapora değer yazılmadan “uygundur” denmesi; ya da ölçünün zincirin en çok çalışan bölgesi yerine rastgele bir yerden alınması.
• İki zincirin farklı gerginlikte olması; sonlandırma bağlantısında gevşeme, emniyet pimi eksikliği.
• Hidrolik hortum ve rakorlarda sızıntı, hortumun kızak üzerinde sürterek aşınması; drift testinde çatalın gözle görülür şekilde çökmesi.
• Emniyet kemerinin çalışmaması ya da bağlantısının çözülmüş olması — devrilme kazalarında sonucu belirleyen tek donanımdır.
• Baş üstü koruyucusunda deformasyon, çatlak kaynak ya da sonradan kesilmiş profil.
• Geri hareket sesli ikazının ve tepe lambasının çalışmaması; kornanın devre dışı olması.
• Park freninin tutmaması ya da tekerlekte kord ayrılması, derin yırtık, jantta çatlak ve eksik bijon.
• Kumandaların nötre dönmemesi, sembollerin silinmesi ya da istem dışı çalışmaya karşı korumanın devre dışı bırakılması.
• Akülü araçlarda akü bölmesi kapağının açık çalıştırılması ile döner ve sıcak parça koruma tertibatlarının sökülmüş olması.

Rapor yapısı ve geçerlilik şartları

Rapor bölümleri İEKY EK-III md. 1.7'de sayılır ve forklift raporu da bu iskelete uyar: Genel Bilgiler (işyeri unvanı, SGK sicil numarası, adres, İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrolün başlangıç/bitiş tarih ve saati, bir sonraki kontrol tarihi, rapor tarihi ve periyodik kontrol metodu), Ekipman Bilgileri (marka, model, seri no, kapasite, azami kaldırma yüksekliği, çatal uzunluğu, yakıt tipi ve yük ağırlık merkezi), Tespit Edilen Bilgiler, Test Değerleri (statik ve dinamik test yükleri, zincir uzama yüzdesi ve hidrolik sızıntı testi sonucu burada yer alır), Ölçüm Aletleri Bilgileri (md. 1.7.4), Muayene Kriterleri ve Testler (md. 1.7.5), Kusur Açıklamaları, Notlar, Sonuç ve Kanaat ve Yetkili Kişi Bilgileri.

İki hüküm sık atlanıyor. Birincisi md. 1.7.7: “Uygunsuzluk veya raporun diğer bölümlerine ait herhangi bir ifade bu bölümde belirtilemez” — bulguları Notlar'a yazmak yaygın ama yanlıştır, yerleri Kusur Açıklamaları bölümüdür. İkincisi md. 1.7.9: periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin imzasının bulunmadığı raporlar geçersizdir ve aynı madde gereği kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası raporda görünür (md. 7/5). Ölçülen değerlerin yazılmadığı bir forklift raporu ayrıca md. 1.7.5 anlamında bir değerlendirme sayılmaz: zincir uzaması, çatal kalınlığı ve test yükleri sayı olarak rapora girmelidir.

Sonuç uygunsuz çıkarsa md. 1.9 işler: eksiklikler giderilene kadar araç kullanılmaz, işveren kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek şekilde bir uyarı işaretlemesi yapar ve eksikler giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde ikinci bir rapor düzenlenir. Forkliftte bunun pratik karşılığı aracın anahtarının çekilmesi ve uyarının araç üzerinde asılı kalmasıdır. Belgeler md. 1.6 gereği iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanır; aynı aracın zincir uzaması ve çatal kalınlığı ölçümlerinin yıllar içindeki seyri, değişim zamanını önceden gösteren tek veridir.

Transpalet de bu kapsamda mı?

Evet. İSGÜM'ün KR05 taslağı forklift ile transpaleti tek dokümanda toplar: "Kendinden Tahrikli Endüstriyel Araç (Forklift-Transpalet)". Kontrol başlıkları ortaktır; akülü transpalette tümü uygulanır, manuel transpalette bulunmayan özellikler (mast, operatör kabini, akü, yürüyüş motoru) Uygulanamaz işaretlenir. Kapasite etiketi, çatal durumu, hidrolik pompa/iniş ventili, tekerlek-fren ve yük testi transpalet kontrolünün de çekirdeğidir — Raporsis'te forklift ve transpalet ayrı şablonlardır ama ikisi de İSGÜM başlıklarıyla hizalıdır. Nüans: KR05 kendinden tahrikli (motorlu) araçları kapsar; manuel transpaletin yıllık kontrol yükümlülüğü EK-III'ün genel hükmünden gelir ve rapor aynı formattan Uygulanamaz işaretleriyle düzenlenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular