Asılı Erişim Donanımı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Asılı erişim donanımı nedir?

İnsanların ve malzemenin taşınması için tasarlanmış, halatlarla asılı platform veya koltuğa sahip donanımlardır: binaya kalıcı kurulan yapı bakım üniteleri (çatı arabalı BMU sistemleri), cephe işlerinde geçici kurulan asılı erişim platformları ve tek kişilik asılı koltuklar. Yüksekte, halata asılı insan taşıdıkları için kontrol rejimi kaldırma ekipmanlarının en sıkılarındandır.

Yasal dayanak ve standartlar

Birincil ve ikincil halatın muayenesi

Asılı erişimde halat, kaldırma zincirinin tek taşıyıcı elemanıdır ve altında insan vardır; bu yüzden ZPKR07 iki halatın çapını da ayrı ayrı sorar. Muayene ikisinde de aynı yöntemle yapılır, ama sonuçlar ayrı kaydedilir: birincil halattaki bir bulgu taşımayı, ikincil halattaki bir bulgu ise düşmeyi engelleyici tertibatın tutunacağı yüzeyi ilgilendirir.

Çap ölçümü. Halat çapı, halatı çevreleyen dış daireden ölçülür; kumpas en geniş noktayı kavrayacak biçimde yerleştirilir ve ölçüm birbirine dik iki eksende alınır. Tek eksende alınan değer, ezilmiş ya da yassılaşmış bir halatta gerçek daralmayı gizler. Birincil ve ikincil halatın çapı ayrı ayrı ölçülüp rapora yazılır — ZPKR07'nin tespit bölümündeki "Birincil Halat Çapı" ve "İkincil Halat Çapı" alanları budur; ikisi de hem etiket değeriyle hem bir önceki kontrolün ölçüsüyle karşılaştırılır.

Halatın yapısı. Ortadaki lif ya da çelik öz demetleri taşır ve kesitte tam ortada görünür. Demet bir tel öbeğidir; halat bu demetlerin örülmesiyle oluşur ve kesitte her demetin içindeki teller ayrı ayrı seçilebilir. Bu yapı bilinmeden bozulma biçimleri de ayırt edilemez: kırık telin ucu demet tepesinde dışa taşar ve halat elle tarandığında çoğu zaman hissedilir; yüzey aşınmasında ise tel tepeleri düzleşir, halat çapı bütün olarak daralır. Korozyon dış yüzeyde ve demet aralarında aranır — cephe işlerinde ekipman sürekli dış ortamda kaldığı için bu bulgu asılı erişimde özellikle yaygındır. Kafes deformasyonunda demetler dışa açılarak sepetleşir, ezilmede kesit yuvarlaklığını kaybedip yassılaşır; ikisi de tek bir bölgede bile görülse halatın orası taşıyıcı sayılmaz.

Nereye bakılır. Bozulmalar halat boyunca eşit dağılmaz. Kaldırma makinesinin giriş ve çıkışı, halatın yön değiştirdiği makara bölgeleri, uç bağlantı çevresi ve platformun en çok durduğu kat hizasındaki bölüm en çok zorlanan yerlerdir; muayene önce oralara odaklanır. Halat boyunun tamamı gözden geçirilir, çünkü asılı erişimde halat kat sayısı kadar uzundur ve alt uçtaki bir bulgu üstten bakınca görünmez.

Numaralı muayene noktaları işaretlenmiş tam çizim, genişletilmiş açıklamalar ve 79 rapor şablonunun tamamı Raporsis içinde. Ücretsiz denemeyi başlatın — kredi kartı bilgisi ya da ödeme gerekmez.

Kim yapabilir?

Asılı erişim donanımlarının periyodik kontrolleri 31.12.2023'ten bu yana yalnızca ekipman muayene kuruluşlarında (halen TÜRKAK'tan TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite kuruluşlar) çalışan yetkili kişilerce yapılabilir (İEKY Ek Madde 2). Bu kuruluşlarda kontrolü fiilen yapacak yetkili kişiler makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlardır; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Geçici kurulan sistemlerde her kurulum sonrası kullanım öncesi kontroller işletme sorumluluğudur; periyodik kontrol bunların yerine geçmez.

Adım adım kontrol (ZPKR07 akışı)

1. Ekipman kimliği: Tür (yapı bakım ünitesi / geçici asılı erişim donanımı / asılı koltuk), kapasite (kg ve kişi), kaldırma hızı, birincil-ikincil halat çapları, yük kolu iç/dış uzunlukları, varsa konsollu çıkma uzunluk ve yükleri etiketten kaydedilir.
2. Tespit ölçümleri: Platform sayısı ve boyutları, kaldırma yüksekliği/kat sayısı, parapet destek ayağı arası mesafe, yapıya bağlantı türü, toplam karşı ağırlık kütlesi sahada ölçülüp doğrulanır.
3. Yapısal ve mekanik kontrol: Asılı platform/koltuk, kaldırma ve emniyet askı aksamları, asma donanımı (çatı arabası, konsol, ankraj), yapısal bileşenler ve bağlantılarda deformasyon/çatlak/çözülme aranır.
4. Güvenlik cihazları: Fren sistemleri, mekanik hareket sınırlayıcıları, hareket sınırlama cihazları, aşırı yük algılama, düşmeyi engelleyici tertibatlar, enerji kesintisinde elle indirme düzeneği, kumandalar ve göstergeler işlevsel test edilir.
5. Testler: Her kontrolde yüksüz test → yüklü test yapılır. Dinamik test (yapı bakım ünitesinde tam kapasitenin 1,1 katı) ve statik test (BMU'da tam kapasitenin 1,5 katı; geçici asılı platform ve asılı koltukta her iki test üreticinin belirlediği değerlerle) yalnız önemli bakım-onarım sonrasında uygulanır. Düşmeyi engelleyici güvenlik tertibatı testi (ikincil halat üzerinde kilitlenme) üreticinin belirttiği aralıklarda yapılır (ZPKK07 md. 20-24).
6. Raporlama: 19 muayene kriteri + 5 test, ZPKR07 sırasıyla Uygun/Uygun Değil/Uygulanamaz işaretlenir; kusurlar derecelendirilir.

ZPKR07 muayene kriterleri

• Operatör talimatları ve işaretlemeler
• Yetkisiz kullanıma ve müdahaleye karşı koruma
• Koruma tertibatları · Asılı platform veya koltuk
• Kaldırma ve emniyet askı aksamları
• Fren sistemi/sistemleri
• Mekanik hareket sınırlayıcıları · Hareket sınırlama cihazları
• Kumandalar · Göstergeler ve ikazlar
• Aşırı yük algılama cihazı
• Düşmeyi engelleyici güvenlik tertibatları
• Enerji kesintisinde elle indirme tertibatları
• Boylamasına durumun korunması ve/veya engel algılama
• Asma donanımı · Yapısal bileşenler ve bağlantılar
• Yardımcı kaldırma mekanizmaları · Erişim
• Elektromekanik uyum
• Testler: yüksüz · yüklü · dinamik · statik · düşmeyi engelleyici tertibat

Üç ekipman türü, üç farklı kontrol vurgusu

ZPKR07 tek bir format olmakla birlikte üç ayrı ekipman türünü kapsar ve raporun ilk bölümünde hangisinin kontrol edildiği işaretlenir. Kontrol maddeleri ortak olsa da ağırlık merkezi türe göre değişir:

• Yapı bakım ünitesi (BMU): binaya kalıcı kurulur; çatı arabası, ray veya kızak düzeni ve konsol yapısı ekipmanın parçasıdır. Burada muayenenin ağırlığı asma donanımının yapısal bütünlüğü ile ray/araba hareketindedir. Test rejiminin sayısal olarak tanımlandığı tek tür de budur: dinamik test tam kapasitenin 1,1 katı, statik test tam kapasitenin 1,5 katı yükle — ve yalnız önemli bakım-onarım sonrasında.
• Geçici asılı erişim donanımı: cephe işi süresince kurulur, iş bitince sökülür. Ekipman aynı kalsa da kurulum her seferinde yenidir; karşı ağırlık kütlesi, parapet destek ayağı mesafesi ve yapıya bağlantı türü bu yüzden her kontrolde yeniden ölçülür. Statik ve dinamik test değerleri üreticinin belirlediği değerlerdir.
• Asılı koltuk: tek kişilik, en hafif kurulumdur; buna karşılık yedeklilik zinciri en kısa olandır. İkincil halat ve düşmeyi engelleyici tertibat burada tek başına hayat kurtaran unsurdur, dolayısıyla muayenenin ağırlığı askı aksamları ile ikincil güvenlik cihazındadır. Test değerleri yine üreticiden alınır.

Türün doğru işaretlenmesi rapordaki test hedeflerini de belirlediği için biçimsel bir tercih değildir: BMU için tanımlı katsayıları geçici bir platforma uygulamak, üreticinin öngörmediği bir yükle test yapmak anlamına gelir.

Ölçüm ve muayene protokolü

Ön koşullar. Kontrol, platform en alt konumda ve boşken başlar; üretici kullanma kılavuzu, kurulum/montaj dokümanı, önceki periyodik kontrol raporu ve bakım kayıtları görülmeden ölçüme geçilmez. Geçici kurulan sistemlerde ek bir soru daha vardır: bu kurulum ne zaman yapıldı ve kurulum sonrası kullanım öncesi kontrol kaydı var mı? Periyodik kontrol o kaydın yerine geçmez, ama yokluğu kurulumun izlenmediğini gösterir. Kullanılan kumpas ve/veya mastar, çelik metre, tork anahtarı ve tartım cihazının adı, seri numarası ile kalibrasyon bilgileri rapora yazılır; kalibrasyon kaydı bulunmayan bir aletle alınan değer ölçüm olarak savunulamaz.

Sıra. ZPKR07 akışı rastgele değildir: önce etiket ve kimlik, sonra sahada tespit ölçümleri, ardından yapısal ve mekanik muayene, sonra güvenlik cihazlarının işlevsel testi, en son yük testleri. Düşmeyi engelleyici tertibat ve fren doğrulanmadan yüklü teste geçilmez — asılı erişimde yedeklilik zincirinin sınanmadığı bir test, insan taşıyan bir ekipmanı korumasız zorlamak demektir. Testlerden sonra askı aksamları ve yapısal bağlantılar kalıcı deformasyon yönünden bir kez daha gözden geçirilir.

Devrilme dengesi: karşı ağırlık, yük kolu ve parapet mesafesi

Asılı erişimin ikinci büyük risk başlığı — halat kopmasının yanında — çatıdaki asma donanımının devrilmesidir. ZPKR07 bu yüzden tespit bölümünde bir dizi geometri ve kütle değeri ister: yük kolu iç ve dış uzunlukları, parapet destek ayağı arası mesafe, yapıya bağlantı türü, toplam karşı ağırlık kütlesi, varsa konsollu çıkmaların uzunluğu ve azami çalışma yükü. Bunlar biçimsel alanlar değildir: denge, dış kol uzunluğu ile karşı ağırlık kütlesi arasındaki ilişkiyle kurulur ve kol dışarı doğru uzatıldığında gereken karşı ağırlık artar.

Sahada aranan şey, bu değerlerin üreticinin kurulum kılavuzunda tanımlı bileşimle örtüşmesidir. Karşı ağırlıklar sayılır ve kütlesi doğrulanır — üzerinde işaret bulunmayan, sonradan eklenmiş beton bloklar ya da moloz ağırlık olarak kabul edilemez, çünkü kütlesi bilinmeyen bir denge hesaplanamaz. Ağırlıkların yerinden oynamayacak biçimde sabitlenmiş olması ayrıca kontrol edilir. Parapet destek ayaklarının oturduğu yüzeyin taşıma gücü, yapıya bağlantı türünün kılavuzdaki detaya uygunluğu ve konsollu çıkmalarda ilan edilmiş yükün aşılmadığı birlikte değerlendirilir. Platform sayısı, platform boyutları, kaldırma yüksekliği ve kat sayısı da aynı bölümde kayda geçer; bunlar bir sonraki kontrolde kurulumun değişip değişmediğini anlamanın tek yoludur.

İkincil güvenlik cihazı ve etiket değerleri

ZPKR07'nin etiket bölümü, ikincil güvenlik cihazını iki ayrı büyüklükle tarif eder: azami çalışma yükü ve çalışma hızı. Bu iki değerin okunması ve rapora yazılması, tertibatın yalnız "var" olup olmadığını değil, mevcut kurulumla uyumlu olup olmadığını da sorgular — platform kapasitesi ile ikincil cihazın azami çalışma yükü örtüşmüyorsa yedeklilik zinciri kâğıt üzerinde kalır. Aynı bölümde kaldırma hızı ve varsa yardımcı kaldırma mekanizmasının kapasitesi de kaydedilir.

Düşmeyi engelleyici güvenlik tertibatının testi rapordaki beş testten biridir ve üreticinin belirttiği aralıklarda yapılır. "Tertibat yerinde ama hiç denenmemiş" durumu, insan taşıyan bir ekipmanda bulgu olarak kaydedilir; test yapılmışsa tarihi ve sonucu rapora yazılır. Enerji kesintisinde elle indirme tertibatı da aynı mantıkla fiilen çalıştırılır: platformun tehlikesiz şekilde terk edilebileceği konuma indirilebildiği görülmeden bu madde uygun işaretlenemez.

Sahada sık görülen kusurlar

• Karşı ağırlığın kütlesinin bilinmemesi: işaretsiz bloklar, sonradan eklenen ağırlıklar ya da sabitlenmemiş yığın — denge hesabı doğrulanamaz.
• İkincil halatın gergin olmaması ya da hiç takılmaması: yedeklilik zincirinin en sessiz biçimde ortadan kalktığı durum.
• Düşmeyi engelleyici tertibatın hiç test edilmemiş olması ya da test kaydının bulunmaması.
• Halatta korozyon ve kırık tel: cephe ekipmanı sürekli dış ortamda kaldığı için en sık görülen bulgu; alt uçtaki bölge çoğu zaman hiç incelenmemiş olur.
• Elle indirme düzeneğinin erişilemez olması: kolun kaybolması, vananın sıkışması ya da düzeneğin kilitli dolapta tutulması.
• Platform korkuluk ve erişim kusurları: eksik ara korkuluk veya süpürgelik, platforma güvenli erişimin sağlanmamış olması.
• Aşırı yük algılamanın devre dışı bırakılması: sensörün köprülenmesi ya da kapasite üstünde yükle hareketin sürmesi.
• Etiketin okunmaması: kapasitenin kg ve kişi olarak, ikincil güvenlik cihazı değerlerinin ve konsollu çıkma yüklerinin silinmiş olması.
• Rapor tarafındaki kusur: tespit bölümündeki geometri ve kütle alanlarının boş bırakılması — bir sonraki kontrolde kurulumun değişip değişmediği anlaşılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular